Professor Feldman

Tarix: 21-05-2019 12:21
Baxış sayı: 38

Ka­­fed­­ra­­nın şe­­fi qır­­mı­­zı adam çıx­­dı. Tə­­zə ay gi­­rər-gir­­məz pro­­fes­­sor Feld­ma­­nı ka­­bi­­ne­­ti­­nə ça­­ğı­­rıb:

- Çıx tə­­qa­­ü­­də, - de­­di. Tək­­bir­­lik­­də, əmr for­­ma­­sın­­da.

- Ni­­yə və nə üçün?

- Tə­­qa­­ü­­də çıx­­maq nə vaxt­dan tə­­əc­­cüb­­lü iş olub?

- Axı, əv­­vəl bu ba­­rə­­də söh­­bət yox idi?

- Əv­­vəl heç nə ol­­mur. Hər şey son­­ra olur.

Am­­ma gu­­ya tez də yum­­şal­­dı: onu qı­­na­­ma­­sın, bu qə­­rar on­­luq de­­yil. Yu­xa­rı­dan gə­lib - rek­­to­r­dan. Mən­cə, sor­ğu-sual yer­siz və ar­tıq­dır, dedi. Əm­rin nöq­­tə-ver­­gü­­lü­­nə to­­xun­­­maq da ol­­maz. Ya­­ra­­ya məl­­həm ola, rek­tor de­­yib, in­­sti­­tut­­da bir qo­­ca be­­lə qal­­ma­­ma­­lı­­dır. Hə­­şə­­rat ki­­mi ar­­tıb-ço­­xa­­lıb­­lar. Si­­zin­­ki ka­­fed­­ra de­­yil, bir şe­f kimi ona da tə­­pi­­nib, qo­ca­lar evi, mü­­a­­vi­­nət ida­­rə­­si­­dir. Bu, qa­­nan üçün ölüm­­dən be­­tər­­dir.

- Bəs ona de­­yə bil­­mir­­di­­niz ki, öl­­kə­­nin rəh­­bər­­lə­­ri də uc­­dan­­tut­­ma qo­­ca­­lar­­dır?

- Mən­­dən elə qəh­­rə­­man­­lı­­ğı çıx.

- Eş­­şə­­yə gü­­cü­­nüz çat­­mır, pa­­la­­nı dö­­yür­­sü­­nüz.

Ka­­fed­­ra mü­­di­­ri bir­­dən-bi­­rə, otur­­du­­ğu yer­­də­­cə sim­­met­­rik-rəs­­mi gör­­kəm al­­dı. Yə­­ni gö­­rüş bit­­di, ge­­də bi­­lər­­sən. Əc­­laf sa­­man alt­dan su ye­­ri­­dən­­dir. Rek­­to­­ra heç kim də yox, ge­dib özü­­ci­­yəz qar­­ğa, qar­­ğa, mən­­də qoz var, de­­yib. Nə­­fə­­si ya­­lan­­la ge­­dib-gə­­lir. Pam­­bıq­­la baş kə­­sər. Ca­­ma­­at çö­­rə­­yi bur­­nu­­na ye­­mir.

Pro­­fes­­sor Feld­man bu gün ge­­dib elə sa­­bah işə qa­­yı­­da­­na­­can an­­la­­dı ki, döv­­lət­­lə qoz-qoz oy­­na­­maq ya­­ra­­maz. So­­vet hö­­ku­­mə­­ti dov­­şa­­nı ara­­bay­­la tu­­tur. Qa­­nun qa­­ba­­ğın­­da atı­­lıb-dü­ş­­mə­­yi­­nə dəy­­məz; hət­ta onu dıl­­ğır­­lar ya­­ra­­dır­­sa da. Çəm-xəm yer­­siz­­dir. Ta­­be­­çi­­lik va­­cib və qa­­çıl­­maz­­dır.

Hə, düz­dü, qu­­ru ad­­lar üs­­tün­­də qa­­la­­caq­, an­caq tut­du­ğun və­­zi­­fə­­lə­­ri tərk et­­mə­­li­­sən. Or­­den-me­­dal­­la­rın gə­­rək­­siz me­­tal par­­ça­­sı­­na dö­­nə­­cək. Elə şe­­yi nə­­və­­lə­­rə də oy­­nat­­ma­­ğa ve­­rir­­sən, bə­­yən­­mə­­yib bir kə­­na­­ra tul­­la­­yır­­lar. Dö­­nür­­sən lə­­lək­­lə­­ri yo­­nul­­muş qart xo­­ru­­za. İn­­san­­lar­­la ün­­siy­­yə­­tin yal­­nız dü­­kan-ba­­zar­­da olur. Am­­ma elə ilk gün­­lər­­də­­cə də­­ri­­dən-qa­­bıq­­dan çı­­xır­­san ki, iş­­də sə­­ni unut­­ma­­sın­­lar. Hər də­­fə bir bə­­ha­­nəy­­lə keç­­miş nöm­­rə­­lə­­ri yı­­ğır­­san. Vay səni, sə­­nin te­­le­­fo­­nun­­da baş­­­qa­­sı otu­­rub. Bağ­­rın çat­­la­­yır, az qa­­lır ha­­va­­la­­na­­san.

Əl­­bət­­tə, adam is­­tə­­yər ki, dost-ta­nış, yar-yol­­daş hə­­lə öl­­mə­­di­­yi­­ni bil­­sin.

Öl­­səm, ya­­sı­­ma gə­­li-in-n!..

Am­­ma zəng­lə­­ri get-ge­­də sey­­rəl­­dir­­sən. Çün­­ki hər də­­fə sə­­nin­­lə bir az da so­­yuq da­­nı­­şır­­lar. Bə­­zi­­lə­­ri hət­­ta sa­­lam-ka­­lam­­sız so­­ru­­şur: "Si­­zə nə la­­zım­­dır?" Qa­­lır­­san mat-mə­­ət­­təl. De­­yə­­cək­­sən "heç nə", de­­yə­­cək­­lər bu­­nun ba­­şı iş­­lə­­mir. On­­la­­ra nə var, bu­­nu üzü­­nə­­cə de­­yə bi­­lər­­lər - "Ba­­şın çat­­mır". Ya­­man sır­­tıq bir nə­­sil dün­­ya­­ya gə­­lib. Elə vax­­tın­­da tə­­qa­­ü­­də çı­­xır. Yox, tə­­qa­­ü­­də çıx­mır, ara­­dan çı­­xır.

Pro­­fes­­sor dün­­ya­­nı gö­­rə-gö­­rə gə­­lib. Bir vaxt onun öz iş­­ti­­ra­­kıy­­la tə­­qa­­ü­­də ötür­­dük­­lə­­ri də baş-bey­­ni­­ni çox apa­­rıb.

"Nə var, nə yox?"

"Hər şey var, heç nə yox".

"Yax­­şı­­san?"

"Tu­­taq ki".

Sor­­ğu-su­­al­­dan hey­­lər çə­­ki­­lir, can üzü­­lür. Bir ay be­­lə, beş ay be­­lə, axır hey­­van­­cı­­ğaz özü­ci­yəz ba­­şa dü­­şür ki, de­­yən, ar­­tıq ayıb­­dır. Zəng­lə­­ri ta­­mam kə­­sir. Bu­­nun­­la da san­­ki qey­­bə çə­­ki­­lir. Onun öl­­dü-qal­­dı­­sın­­dan bir kəs xə­­bər tut­­mur da. Get­­dik­­cə ad-fa­­mi­­li­­ya­­sı, hət­­ta si­­fət qu­­ru­­lu­­şu unu­­dul­­ma­­ğa baş­­la­­yır. Rast gə­­lər­­sə, hət­­ta onun­­la tə­­zə­­dən ta­­nış ol­­maq olar. Onu hü­­zür­­lər­­də gör­­mə­­yə də lü­­zum gör­­mür­­lər. Hü­­zür­­də yal­­nız pers­pek­­tiv­­li in­­san­­lar ar­­zu­­la­­nır. Bir iş var ki, tə­­qa­­ü­­də ge­­də­­nin öz ya­­sı­­na da ayaq qoy­­mur­­lar. Öl­­mü­­sən - əcəb elə­­mi­­sən. Tə­­qa­­üd­­çü­­dən can qur­­tar­­maq üçün onu hə­­mi­­şə çox­­dan öl­­müş bi­­lir­­lər. Bu ka­­fed­­ra­­nın keç­­miş iş­­çi­­lə­­ri bü­­tün­­lük­­lə keç­miş­də öl­­müş­­lər cər­­gə­­sin­­də­­dir.

İn­­di bu oyun­­lar öz ba­­şı­­na gə­­lə­­cək.

Ka­­bi­­ne­­tin­­də­­cə bir al­­ma gö­­tü­­rüb xar­tıl­tıy­la di­­şi­­nə çək­­­di. Ar­­vad onu yax­­şı öy­­rə­­dib: tez-tez də­­mi gə­­lir al­­ma­­nın. "Mə­­nim də si­­qa­­re­­tim - bu­dur", - tə­­lə­­bə­­lə­­ri qar­­şı­­sın­­da öyü­­nər­­di. Hər sə­­hər ar­­vad çan­­ta­­sı­­na beş-al­­tı­­sı­­nı qo­­yar, bərk-bərk də tap­­şı­­rar­: ha­­ra get­­sə, har­­da otur­­sa, çək­sin di­şinə. "Al­­ma bə­­də­­nə xe­­yir­­li­­dir", - onun hik­­mə­­ta­­miz söz­­lə­­rin­­dən ol­­maz. Ap­­tek­­lə­­rin vi­­ta­­mi­­ni rədd ola­­caq. On­­lar ha­­ya­­na dö­­nə, dər­­man sa­­yı­­lır. Uda­­na­­can da ödün ağ­­zı­­na gə­­lir.

Sə­­nəd­­lə­­ri al­­ma­­lar­­dan dom­­ba-dom­­ba əzik olur­.

Hə, na­­nay-na­­nay qur­­tar­­dı, vax­­tı ayın axı­­rı­­na­­can­­dı. Ney­­lə­­mə­­li? Ayıb-ayıb şi­­ka­­yə­­tə­­mi get­­sin? Ge­­də­­cək­­sə, nə de­­sin? De­­sin­­mi mü­­ha­­ri­­bə ve­­te­­ra­­nı­­dır? Yox­­sa tə­­lə­­bə­­lə­­ri­­nə sev­­gi­­si­­ni önə çək­­sin? Bu lap yal­­var­­maq çı­­xar, şit gö­­rü­­nər. Həm də ürək­­lə­­rin­­də dü­­şü­­nə­­cək­­lər: ayı­­nın min oyu­­nu bir ar­­mu­­dun ba­­şın­­da­­dır - hə­­rif yük­­sək ma­­a­­şı əl­­dən bu­­rax­­maq is­­tə­­mir.

An­­caq kor-kor, gör-gör, saç ağa­­rıb, diş tö­­kü­­lüb - bur­­da ki­­min nə gü­­na­­hı? Bəl­­kə axır gü­­nü­­nə­­cən ka­­fed­­ra­­da yu­­xu­­la­­maq niy­­yə­­tin­­də­­sən? Ya­­tıb xo­­rul­­da­­maq? Bax, bu nöm­­rə keç­­məz! Keç­mə­yə­cək!

Heç vaxt da ya­­şa­­ma­­dı. Elə­­cə ya­­şa­­ma­­ğa ha­­zır­­laş­­dı. Mək­­təb, ins­ti­­tut - gün­­lə­­ri-ay­­la­­rı gü­­və ki­­mi ye­­yən şey­­lər. Üs­­tə­­gəl, dörd il mü­­ha­­ri­­bə. Mü­­ha­­ri­­bə hə­­ya­­tı­­nın ən lü­­zum­­suz əla­­və­­si idi. Son­­ra da göz­­lə­­ri­­nin nu­­ru­­nu fə­­nər ki­­mi ar­­xiv sə­­nəd­­lə­­ri­­nə iş­­lət­­di. İn­­di bir şey oxu­­yan­­da, az qa­­lır ey­­nə­­yi­­ni ya­­zı­­ya ya­­pış­­dır­­sın, sə­­tir­­lər üzə­­rin­­də sü­­rüş­­dür­­sün.

Di xoş gəl­­din, pro­­fes­­sor!

Yox, gö­­rü­­nür, lax adam­­dır. Alim - şefi ki­­mi olar. Ma­­sa­­sı üzə­­rin­­də gü­­nə­­ba­­xan lə­­çə­­yi, so­­ğan pər­­də­­si, ya zə­­fə­­ran gü­­lü rən­­gin­­də beş-al­­tı te­­le­­fon apa­­ra­­tı. Bül­­bül ki­­mi cəh-cəh vu­­rur­­lar. Qa­­pı­­sı üs­­tün­­də­­ki löv­­hə­­ni, ya­­lan ol­­ma­­sın, bir sa­­a­­ta güc­­lə oxu­­yar­­san. Mə­­qa­­lə boy­­da bir şey­­dir. İla­­hi, in­­san­­da nə qə­­dər ti­tul, ad-san olar! Fo­­toq­­ra­­fa löv­­hə­­nin şək­­li­­ni at­­dı­­rıb. Ço­xal­dıb qo­­naq­­la­­ra pay­­la­­yır: qoy ayaq üs­­tə zəh­­mət çək­­mə­­yib, ev­­də ra­­hat­ca oxu­­sun­lar. Ali­­mə kəşf­lər yox, ad­­lar da­­ha va­­cib­­dir. Həm də on­­suz in­di hər şe­­yi bil­­mək sar­­saq­­lıq əla­­mə­­ti­­dir.

Qa­­nun pro­­fes­­sor Feld­ma­­na göz ağar­­dan­­da, şe­­fə diş ağar­­dır.

"Ayın axı­­rı­­na nə qal­­dı ki?"

Ar­­tıq bir­­gə de­­yib-gül­­dü­­yü kol­­lek­­tiv­­də sı­­xın­­tı ke­­çi­­rir. Uşaq ki­­mi də ha­­mı­­dan uta­­nır. Elə bi­­lir, tə­­lə­­bə­­lə­­ri ona gü­­lür. Tə­­qa­­ü­­də get­­mək on­­la­­rın nə­­zə­­rin­­də kurs­da qal­­maq ki­­mi ayıb bir iş­­di. Yə­­qin otu­­ru­­şu-du­­ru­­şu, da­­nı­­şı­­ğı da köh­­nə­­lib. Özü özü­­nü Nuh əy­­ya­­mın­­dan qal­­ma adam ye­rin­də gö­­rür. Cəb­­hə yol­­daş­­la­­rı haq­da söh­­bət­­lə­­ri­­ni qə­­fil tər­­gi­­də­­si ol­­du. Gə­­rək bu­­nu çox­­dan elə­­yəy­­di. On­­lar­­dan da­­nı­­şan­­da, ha­­mı­­nı əs­­nə­­mək tu­­tar, ca­­ma­­at bir­­bə­­bir da­­ğı­­lı­­şar­­dı - hələ sağ ol­­sun­­lar ki, da­ğı­lı­şan­da, san­ki bir az uta­­nır­dı­lar.

Tə­­ləb­­kar­­lı­­ğı­­nı ta­mam ye­­rə qoy­­du. Tə­­ləb­­kar­­lıq əs­­lin­­də de­­ma­­qoq­­lu­­ğun bir for­­ma­­sı­­dır.

İn­­dən be­­lə toy­­du onun işi. O, xəs­­tə­­lik­­dən-zad­­dan yox, bəl­­kə də da­­rıx­­maq­­lıq­­dan ölə­­cək. Ye, iç, yat - xoş­­bəxt­li­­yin bu son gö­­rün­­tü­­lə­­ri onu bəd­­bəxt­li­­yə yu­­var­­la­­da­­caq. Şi­­şib por­­su­­ğa dö­­nə bi­­lər. Otaq­­lar, mət­­bəx, ar­­vad... Hə, ar­­vad tə­­qa­­üd adı eşi­­də­­li, onun­­la hü­­quq di­­lin­­də da­­nı­­şır. Ke­­çən həf­­tə di­­lin­­dən qa­­çı­­ra­­sı ki, hət­ta ona nif­­rə­­ti var. Mü­­ba­­rək­­dir! Ni­­gah­­la­­rı ol­­ma­­sa, de­­yir, onun­­la bir­­cə gün də qal­maz. Am­­ma gör ha, qırx il qala bi­lib!

Ar­­tıq mə­­də­­ni təd­­bir­­lə­­rin də ləz­­zə­­ti qaç­­dı. Ki­­no­­lar ləğv olu­­nur. Ev­­lə­­ri­­nə gəz­­mə­­yə ge­­də­­cə­­yi cəb­­hə dost­la­­rın­­dan so­­nun­­cu­­la­­rı da bil­dir-ini­şil qı­­rı­­lıb-ça­­tıl­­dı. Mü­­ha­­ri­­bə­­dən sağ qa­­yı­­dan­­lar­­dan axıra bir tək özü qa­­lıb. Ölü­­mə ye­­ga­­nə na­­mi­­zəd özü­­dür. İn­­di cəb­­hə­­daş­­la­­rı­­nın bir­­cə qə­­bir­­lə­­ri­­nə baş çə­­kə bi­­lir. Əs­­lin­­də bu da gəz­­mək­­dir. Qə­­bir üs­­tü­­nə get­­mək dün­­ya kef­­lə­­rin­­dən bi­­ri­­dir.

"Tə­­lə­­bə­­lə­­ri­­mə kim­­lər dərs de­­yə­­cək?"

Pro­­fes­­sor hər gün evə dö­­nən­­də, beş-üç ki­­tab gö­­tü­­rür. Ha­mısı şəx­si ki­tab­la­rı­dır. Döv­lə­tin de­yil. Elə bil yal­­nız işin axı­­rın­­da kö­­çür. Bu köç­­mə­­yi­ də nə bir it bi­lir, nə qurd. Ni­­yə də bil­­sin­­lər? An­­caq köç­­mək­­dən təh­­qi­­ra­­miz şey yox­­muş dün­­ya­­da. Ha­çan­sa gör­­dü­­yü kö­­çən ai­­lə­­lə­­ri, ələl­­xü­­sus on­­la­­rın açıq ha­­va­­da­­kı yor­­ğan-dö­­şək­­lə­­ri­­ni xa­­tır­­la­­yan­­da, in­di­yə­cən bir­­tə­­hər olur. Hə, elə plan cı­­zıb ki, iş­­də­­ki ki­­tab­­la­­rı­­nı ayın axı­­rı­­na­­can da­­şı­­yıb qur­­ta­­ra­­caq. Axı, ni­­yə də aşa­­ğı­­da tak­­si sax­­lat­­dır­­sın? Qu­­tu-qu­­tu ki­­tab­­lar aşa­­ğı­­ya ge­­dən­­də, ni­­yə də sı­ra­la­nıb ta­­ma­­şa­­sı­­na dur­sun­lar?

Ya­­zı ma­­ki­­na­­sı­­nı bir qı­­ra­­ğa qoy­­du. Bax, bu, döv­­lə­­tin­­di. Təh­­vil ve­­rə­­cək. Me­­bel - ye­­rin­­də qa­­lır. O da döv­­lə­­tin­­ki­­di. Bir­­cə şi­­rə­­si çə­­ki­­lib, cə­­cə­­yi qal­­mış can sə­­nin­­di - bu­­yur, onu özün­­lə gö­­tür.

Güz­gü qa­ba­ğına ke­­çib, qa­dın kimi azı yü­­zün­­cü də­­fə özü­­nə bax­­dı - gah ya­­xın­­dan, gah uzaq­­dan. Qa­­baq­­dan-dal­­dan. Üzün­dəki xır­­da ça­­pıq yer­­lə­­ri­­ni diq­­qət­­lə süz­dü. Yox, za­­ra­­fat­­sız, ya­­man dü­­şüb. Hö­­ku­­mə­­ti nə qı­­na­­ya­­san! Qı­­rış­­la­rıy­­laca uşaq qor­­xut­­maq olar. Ey­­nə­­yi­­nin şü­­şə­­lə­­ri dur­­bin ki­­mi­­dir.

Qar­­şı­­da Çin səd­­di ki­­mi tə­­qa­­üd du­­rur­­du­­sa, özü­­nü di­­dib-tök­­mə­­yə də­­yər­­di­­mi? O, zır avam olub. Da­­im özü­­nü qı­­sa-qı­­sa, kor­­luq çə­­kə-çə­­kə ya­­şa­­dı. Hə­­yat ne­­mət­­lə­­rin­­dən yan keç­­di. San­­ki on­­la­­rın ona dəx­­li yox­­muş. Ar­­va­­dın­­dan sa­­va­­yı bir ar­­vad gör­­mə­­di. Əsas da bu­­na ya­­nır. Ölü­­vay­­lı­­ğı­­na sə­­da­­qət adı qoy­­du.

Hər­­dən də tə­­səl­­li üçün özü­­nü sor­­ğu-su­­a­­la tu­­tur: pro­­fes­­sor Qri­­qo­­rov­­dan nə­­yin ar­­tıq­­dır? İşə gəl­­di­­yi yer­­də­­cə in­fark­t tut­du, dom­­ba­­laq aş­­dı. Öz ma­­şı­­nın­­da­­ca ke­­çin­­di. Özü yol­­nan ge­­dir­­miş, de­­di­­lər, Əz­­ra­­yı­­lı kol­­nan. Am­ma cər­­ra­­hiy­­yə ka­­fed­­ra­­sın­­da sə­­si gə­­lən­­də, əmək­­daş­­lar si­­çan de­­şi­­yi­­ni sa­­tın alar­­dı­­lar. Va­­qan­­kov qə­­bi­­ris­­tan­­lı­­ğın­­da tor­­pa­­ğa elə quy­­la­­dı­­lar ha, cın­­qı­­rı da çıx­­ma­­dı. "Bu da öl­­mə­­yə vaxt tap­­dı!" - as­­pi­­rant­la­­rı ya­­sın­­da­­ca de­­yi­­nir­­di­­lər. İn­­di­­yə­­cən də adı çə­­ki­­lən­­də, üz-göz­­lə­­ri­­ni tur­­şu­­dur­­lar. Bir növ, öl­­dü­­yü­­nə gö­­rə on­­dan in­­ci­­yib­­lər. İn­ci­yib­lər də yox, zəh­lə­ləri ge­dir.

Qri­­qo­­ro­­vun bəx­­ti bir on­­da gə­­tir­­di ki, onu tə­­qa­­üd adıy­­la iş­­dən qov­­ma­­dı­­lar.

Xa-arr­t - pro­­fes­­sor al­­ma­­dan bö­­yük bir diş­­dəm gö­­tür­­dü.

Gör onun ye­­ri­­nə nə qə­­dər diş qı­­ca­­yan ta­­pı­­la­­caq. Bü­­tün Mosk­va­­nı çax­­naş­­dı­­ra­­caq, yük­­sək da­­i­­rə­­lə­­ri bir-bi­­ri­­nə vu­­ra­­caq­­lar.

Ada­­mın ana­­sı­­nı be­­lə ağ­­la­­dar­­lar. Dis­­ser­­ta­­si­­ya mü­­da­­fi­­ə­­lə­­rin­­də ha­­mı­­nı it ki­­mi qa­­par­­dı. Su­­al su­­al üs­­tün­­dən! Hə, nə olub? Dün­­ya­­nı dü­­zəlt­mək bir sə­­nə qa­­lıb? Şe­­fə quy­­ruq bu­­la­­maq hər oğu­­lun işi de­­yil. De­­ma­­qoq­­lu­­ğusa xa­lam da ba­­ca­­rar.

Axı­­rın­­cı ki­­tab­­la­­rı­­nı qol­­tu­­ğu­­na vu­­rub hə­­yə­­tə enən­­də, bir­­dən ağ­­lı­­na gəl­­di ki, gü­­nü sa­­bah nə­­və­­lər­­dən bi­­ri­­ni dar­­tıb ya­­nı­­na gə­­tir­­sin. Beş­­cə ad­­dı­m at­­ma­­mış da çə­nə­dən özü­­nə ox­­şar şey­­ta­­nın üs­­tün­­də da­­yan­­dı. Gə­­rək ona di­­li­­ni bal elə­­yə...

 

1983 - 2003


 

Digər xəbərlər

Rafiq Tağı ilə Həmid Herisçi arasında sərt İran polemikası

DİRİLƏR HAQQINDA SUSMAQ, ONLARI ÖLDÜRMƏK KİMİ BİR ŞEYDİR (Bilal Avarlı)

Rus imperiyası Axundova, Sabirə, Mirzə Cəlilə qəsdən meydan verirdi?

Komediya düsturunda yazı

Qış gəldi

Şərhlər