Nigaranlıq

Tarix: 21-05-2019 12:36
Baxış sayı: 171

Dəs­­tə­­si­­ni atıb ge­­də­­nə nə ad qo­yar­lar? Ca­­nı­­nı gö­­tü­­rüb qa­­çar­­san, ca­­va­­bın unu­­dul­­maq olar.

* * *

Ge­­cə­­lə­­ri səh­­vən yat­­ma­­ğa ayı­­rıb­­lar... Tə­­ci­­li yar­­dım ma­­şı­­nın­­da, elə bil qa­­yıq­­da, otu­­rub Mosk­va kü­­çə­­lə­­rin­­də üz­­mə­­yin hüs­­nü yox­­du. Göm­­göy ma­­yak sağ-sol bi­­na­­la­­rı ikin­­ci mər­­tə­­bə hün­­dür­­lü­­yün­­də rəng­lə­­yə-rəng­lə­­yə ötür. Adam­­lar bi­­zə qa­­pı­­la­­rı­­nı göz­­lük­­lər­­dən ma­­rıt­­da­­ma­­dan açır­­lar. Bu, eti­­ba­­ra bən­­zə­­di­­yin­­dən, xoş­­dur.

Kü­­çə­­lə­r­də bu­­run­­la­­rı­­nı sə­­ki­­lə­­rə di­­rə­­yib mür­­gü­­lə­­yən ma­­şın­­lar­­la rast­la­­şar­­san - baş­­la­­rın­­da­­kı ya­­şıl "tak­­si" ya­­zı­­sıy­­la. Sü­­rü­­cü on­­da ya göz­­lə­­ri­­nin acı­­sı­­nı alır, ya da di­­şi­­nə bir şey vu­­rur. Ola da bil­­sin, göz­­lə­­yir,  az ma­­ca­­la bu ya­­xın­­dan ki­­mi­­sə ya qa­­tar aya­­ğı­­na ata­­caq, ya təy­­ya­­rə ağ­­zı­­na.

Mosk­va ge­­cə­­lə­­ri­­nə spekt­rin yed­­di rən­­gi xas­­dır; hə­­lə bəl­­kə on­­dan da çox. Ke­­çid­­lər­­də­­ki qır­­mı­­zı, sa­­rı, ya­­şıl işıq­­lar da ma­­şın­­lı-ma­­şın­­sız yol­­la­­rı bağ­­la­­yıb-açır.

* * *

Ul­­duz­­lu qa­­ran­­lıq­­lar­­da çöl­­lə kən­­di­­mi­­zə enən­­də, ev­­lər elə bi­­lər­­dim süd işıq­­lı va­­qon­­du­­lar. Kənd özü uzun bir qa­­tar­­dı elə bil. Mən üzü­­nü gör­­mə­­di­­yim is­­tə­­ni­­lən kən­­dis­­tan ye­­rin­­də tək­­cə qur­­ba­­ğa qu­­rul­­tu­­suy­­la gö­­zü­­bağ­­lı bi­­lə­­rəm han­­sı çay har­­dan ha­­ra bu­­ru­­lur, har­­da də­­rin, har­­da da­­yaz­­dır.

Am­­ma ya­­man kö­­mək­­siz­­dir bi­­zim tə­­rəf­lər. Ağ-qa­­ra te­­le­­vi­­zor ye­ganə dün­­ya eks­kur­­si­­ya­­sı va­si­tə­si­­dir. Bö­­yük te­­atr­dı, Ki­­çik te­­atr­dı te­­le­­vi­­zor. Qa­­qa­­şım ax­­şam ve­­ri­­liş­­lə­­ri­­nin əv­­və­­lin­­dən ta axı­­rı­­na­­can bur­­nu­­nu ek­­ra­­na di­­rə­­yər. Zəh­­mət­­keş­­lə­­rin vax­­tın­­da və ra­­hat yat­­ma­­sı üçün res­pub­lika te­le­vi­zi­yası dib­­dən ke­­çi­­ri­­lən­­də - yal­­nız on­­da kəl­­lə­­ni ye­­rə ata­caq. Dün­­ya­­nın ləz­­zə­­ti te­­le­­vi­­zor­­la ge­­dər.

* * *

Mosk­va­­da ya­­şa­­ma­­yan ya­­şa­­ma­­sın - hər şey qu­­la­­ğı­­nın di­­bin­­də, hər şey su asa­­nı. Öz ke­­fi­nin bə­yi­sən. Ya­­xın qast­ro­­no­­ma də­y, çi­­yin­­lə­­rin sal­­xa-sal­­xa ge­­ri dö­n. Biz­­də­­sə ev­­dən çıx­­ma­­mış gə­­rək fa­­la bax­­dı­­ra­­san - ya­­rəb, tə­­rə­­zi­­si özün­­dən də cü­­vəl­­la­­ğı ma­­ğa­­zin­­çi ye­­rin­­də­­mi? Di­­var­­la­­rı "der­­ma­­tit"­li dü­­kan açıq­­dı­­mı? Hər­­çənd on­­suz rəf­­lə­­rin­­də çarx­va­­ri ba­­lıq kon­­serv­lə­­rin­­dən sa­­va­­yı düz-əməl­­li bir şey gör­­mə­­yə­­cək­­sən.

Mosk­va­­da bar­­lı-bəh­­rə­­li bağ­­la­­ra bən­­zər mey­­və dü­­kan­­la­­rı!  Biz­­lər­­də­­sə, tə­­sa­­düf­­dən-tə­­sa­­dü­­fə kən­də oğur­­luq al­­ma gə­­ti­­ri­­lən­­də, yal­nız on­da uşaq­­la­­rın bay­­ra­­mı olur. Bi­­zim yer­­də uşaq bay­­ram­­la­­rı şəb­­bə­­dən­­xe­­yir­­di. Dır­­naq boy­­da se­­vinc də göy­­dən­­düş­­mə­­di.

Bil­­dir "vı­­sot­­ka"mı­­zın yed­­din­­ci mər­­tə­­bə­­sin­­də hə­­pən­­din bi­­ri mət­­bəx­­də çay­­ni­­ki atası qa­­zın üs­­tü­­nə, əlin­­də qə­­zet - du­­rub ya­­nın­­da. Qə­­zet qaz­­dan alı­­şa­­sı. Bu­­nu gö­­rən ar­­vad ça­­la­­ğan ki­­mi te­­le­­fo­­na şı­­ğı­­ya­­sı (Mosk­va­­da ar­­vad ki­­şi­­dən zi­­rək olur). Də­­li­­di özü sön­­dü­­rə? Bu­­na da­­ir qo­­şun-qo­­şun "lo­dır" var; ma­­aş­­ı da ha­­va­­yı alır­lar. Alə­­mi yı­­ğıb bu­­ra. Uzun sö­­zün qı­­sa­­sı, mil­­lət hə­­yət­­də qa­­rış­­qa ki­­mi qay­­na­­şır­­dı. Hə­­qi­­qə­­tən, ço­­xu da ştat­­lı iş­­çi. Yan­ğın­sön­dü­rən əlin­dən iy­nə at­san yerə düş­məz­di. Gi­­rib ev­­də nə gör­­sə­­lər yax­­şı­­dı: qə­­ze­­tin bir və­­rə­­qi ya­­rı­­ya­­can ya­­nıb, o bi­­ri­­ni də sa­­rım­­tıl-bo­­zum­­tul ba­­la­­ca bir alov alt­dan-alt­dan si­­ço­­vul ki­­mi gə­­mi­­rir. Onu elə bir­­cə tə­­pik­­lə sön­­dü­­rüb­­lər. Qəh­rə­ma­nı­mız "is­te­riç­ka"yasa gö­­zün üs­­tə qa­­şın var de­­yən də ol­­ma­­yıb. Ağız­­la­­rı nə­­dir?!

Bi­­zim­­ki­­lər­­sə al­­la­hü­mi­­di­­nə­­di­­lər. Hər­­çənd ra­­yon ic­­ra­­iy­­yə ko­­mi­­tə­­sin­­də ya­­şa­­yış­­la­­rı­­nı so­­ruş­­san, "dəf ki­­mi­­di", de­­yər­­lər. Ka­­ğız­­la­­rı tö­­kər­­lər qa­­ba­­ğı­­na: bu­­yur, bax. O sehr­li ka­­ğız­­la­­rı ki, qı­­zıl-qır­­mı­­zı dü­­zü əy­­ri, əy­­ri­­ni düz gös­­tə­­rir. Sxem­­lər­­də il­­lə­­rin işi­­ni gös­­tə­­rən xət­­lər quş xa­­siy­­yət­­li­­di - da­­im gö­­yə mil­­lə­­nir­­lər. Bəs on­­da mək­­tə­­bi­­miz ni­­yə alt kər­­pic­­lə­­ri­­nə­­cən ya­­nıb fövt ol­­du?! Al­­lah gös­­tər­­mə­­sin, şi­­fer­­lə­r alov­dan necə şaq­­qıl­­da­­şır­­dısa, ada­­mın qa­­nı da­­mar­­la­­rın­­da do­­nur­­du. Elə bil içə­­ri­­də ta­­pan­­ça­­la­­şır­­dı­­lar. Di­­rek­­to­­ru­­muz rəh­­mət­­lik Mah­­mud mü­­əl­­lim hə­­yət­­də o yan-bu ya­­na qa­­çır, ca­­nı­­nı qoy­­ma­­ğa yer tap­­mır­­dı. Yol­­da da yan­­ğın­­sön­­dü­­rən­­lər əvə­­zi­­nə əsa­sən ta­­ma­­şa­­ya qa­­çı­­şan­­lar­­dı. Mək­­təb ağ­­zın­­da­­kı tax­­ta çər­­çi­­və­­yə bər­­ki­­dil­­miş üç qır­­mı­­zı ba­­lon in­­di­­yə­­cən göz­­lə­­rim­­dən çə­­kil­­mir. Hə­­min ba­­lon­­la­­rın rəs­­mi dil­­də yax­­şı da adı var: yan­­ğın­­dan mü­­ha­­fi­­zə sis­temi. An­­caq bir Al­lah bən­dəsi on­­la­­ra bar­­ma­­ğı­­nın ucuy­­lasa da to­­xun­­ma­­dı. Gö­­zə kül üfür­­mək­­di ba­­lon, bir növ, lo­­tu­­luq­­du - onun nə­­yi­­nə to­­xu­­na­­san! Aç­­maq is­­tə­­sən, ya ağız­­la­­rı açıl­­ma­­ya­­caq, ya da tə­­miz­­cə­­nə boş­­du­­lar. Yan­­ğın­­sön­­dü­­rən­­lər axır ska­­fand­ra bən­­zər li­­bas­­lar­­da, yan ba­­sa-ba­­sa gə­­lib su­­yu yax­­şı püs­­kür­­tmə­­yə mü­­na­­sib yer ax­­ta­­ra­­na­­can, mək­­tə­­bi­­mi­­zin "qal­­dı iki buy­­nu­­zu".

Mək­tə­bi­mi­zin qap­qara ske­leti ət­ra­fın­da giz­lən­paç oy­­na­­yır­mış­lar kimi iki fo­toq­raf qa­çı­şır­dı.

Biz­­də gü­­ma­­nın ol­­ma­­sın ki, sə­­ni yan­­ma­­ğa qoy­­maz­­lar, şəb­bə­dən­xe­yir ölüm­dən qur­ta­rar­lar. Kim hə­­lə­­lik ya­­şa­­yır­­sa, de­­mək, bəx­­ti iti­dir. Hər şey alın ya­­zı­­sı­­nın ix­­ti­­ya­­rı­­na bu­­ra­­xı­­lıb.

Əcəb ha­­mı öm­­rü­­nün ya­­rı­­sı­­nı kənd­də, qa­lan ya­­rı­­sı­­nı­­sa Mosk­va­­da ke­­çi­­rə. Heç nə­­yə gö­­rə yox, bir­­cə əda­­lət na­­mi­­nə kənd­çi­­lə­­ri­­mi­­zi el­­lik­­cə kö­­çü­­rə­­lər mosk­va­­lı­­la­­rın mən­­zil­­lə­­ri­­nə, mosk­va­­lı­­la­­rı da - kənd­çi­­lə­­ri­­mi­­zin yos­­ma­­la­­rı­­na. On­­da şə­­hərə gə­lib, dü­­kan­­la­­rın­­da gör­­mə­­miş ki­­mi ətə-kol­­ba­­sa­­ya şı­ğı­yan­­la­­ra heç kəs gül­­məz. İlk də­­fə gör­­dü­­yün­­dən, ba­­na­­nı qa­­bıq­­lı-qa­­bıq­­lı di­­şi­­nə çə­­kən ağ­­saq­­qa­­la "qo­­yun" de­­məz­­lər. On­­da QUM-da bir­­cə abır­­lı köy­­nək üçün iki-üç yer­­də növ­­bə tu­­tan mü­­əl­­li­­mə "al­­ver­­çi" aya­­ma­­sı ya­­pış­­dır­­maz­­lar. Qoy bu­­ra­­nın qon­­dar­­ma aris­­tok­­rat­­la­­rı ge­­dib iç­­mə­­li su­­yu pul­­la al­­sın bi­­zim kənd­də! Töv­­lə­­də dana-bu­­zo­­vun gö­­zü qa­­ba­­ğın­­da ya­­rım­­ca ved­­rə suy­­la çim­­sin­­lər! Qoy gör­­sün­­lər ki, heç kəs heç kəs­­dən ar­tıq de­­yil. Coğ­­ra­­fi fərq bəx­­tə­­bəxt şey­­di. Qoy bi­­zim­­ki­­lər qəl­­bən inan­­sın ki, aşa­­ğı­­dan yu­­xa­­rı­­ya ba­­xı­­la­­sı in­­san yox­­du dün­­ya­­da.

 

Ötən həf­­tə il­lü­mi­na­si­yalı Mosk­vada, kən­di­miz­dəsə göz-gö­­zü gör­­mə­­yən ge­­cə­­lə­­rin bi­­rin­­də, boy­­lu bir qa­­dı­­nı do­­ğum evi­­nə apa­­rır­­dıq. San­­cı­­la­­rı mü­­vəq­­qə­­ti kəs­­di­­yin­­dən, əriy­­lə ar­­xa­­da pı­­çıl­­da­­şır­­dı­­lar. Yan­­la­­rın­­dan öt­­dü­­yü­­müz bi­­na­­la­­rın ora-bu­­ra­­sın­­dan, san­­ki de­­ko­­ra­­si­­ya üçün, işıq­­lı pən­­cə­­rə­­lər asıl­­mış­­dı. On­­lar şə­­hə­­rin ge­­cə fə­­nər­­lə­­ri­­nə də bən­­zə­­yir­­di­­lər. Biz­lər­də bu vaxt yu­­xu­­nun ən şi­­rin ça­­ğı­­dır; ha­­mı fıs vu­­rub ya­­tır. Do­­ğan-zad var­sa da, pi­­şik ki­­mi öz-özü­­nə do­­ğa­caq. Or­­da işıq­­lı pən­­cə­­rə­­dən adam hür­­kər. Bu sa­­at bi­­zim kənd­də dər­­də ça­­rə nə bir şa­­ir, nə bir tə­bib var, ba­­rı nə də ya­­lan­­çı alim. İt ilin­­də bir­­cə elm­lər na­­mi­­zə­­di or­taya çıx­­mış­­dı (yə­­qin be­­lə­­si­­nə "alim" de­­yir­­lər), o da ba­kılı qızı alıb, löv­bə­rini Ba­­kı­­ya sal­­dı. Ba­­ğa qı­­nın­­dan çıx­­dı, qı­­nı­­nı bə­­yən­­mə­­di.

Şə­­hə­­rin ta­­nın­­maz-bi­­lin­­məz bir gu­­şə­­sin­­də gör­­düm uzaq­­­­da par­­ça-par­­ça işıq­­lar yan-ya­­na dü­­zü­­lüb gə­­lir. Fi­­kir­­ləş­­dim ki, elekt­rik qa­­ta­­rı­­dır. Bə nə, düz sa­­at "beş"di. Sü­­rü­­cü­­müz son otuz il­­də heç bur­­nu­­nun da qa­­na­­ma­­ma­­sın­­dan na­­ğıl aç­­mış­­dı. Bil­məz­sən, ona qrip də kar et­mir. Gu­­ya bu, sübh çağ­­la­­rı bə­­də­­ni­­ni şap­­pıl­­da­­da-şap­­pıl­­da­­da so­­yuq su ilə yu­­ma­­sın­­dan­­dı. Dov­­şan­­do­­daq­lı­ğısa öz gü­­na­­hı de­­yil, gor­­ba­­gor ata-ana­­sı­­nın - bu iki gül­­mə­­şə­­kə­­rin gü­­na­­hıy­­dı ki, ca­van­lıq­da gil­­lət­­mə­­yi se­­vib­­lər. ...Ke­­çid bağ­­lı idi. Bir da­­yan, de­­yən, gə­­lən qa­­tar de­­yil, axı! Söz yox, ox­şa­ma­ğına ox­­şa­­yır, an­­caq qa­­tar de­­yil! Val­­lah, bu gə­­lən bi­­zim kənd­dir - bax-x, in­­di­­cə bur­­nu­­mu­­zun ucun­­dan ötə­­cək. Traqq-traq-taq, traqq-traq-taq!.. Gör nə ən­­ti­­qə iş ol­­du! Əy­­nim­­dən-qar­­nım­­dan kə­­sib bi­­let gö­­tür­­mə­­dən, mə­­zu­­niy­­yə­­tə çıx­­ma­­dan kən­­di­­mi­­zi ha­­va­­yı­­ca­­na gör­­düm. Bax, kən­­di­­miz rels­lər üs­­tün­­də şü­­tü­­yür. Elə bil göy­­dən il­­dı­­rım dü­­şüb qa­­ba­­ğım­­da ça­­ba­­la­­yır­­dı. Ay bu­­du ha, ul­­duz­­lu qa­­ran­­lıq­­lar­­da çöl­­lə kən­­də enər­­kən gör­­dü­­yüm içi süd işıq­­lı ev­­lər-va­­qon­­lar! Bəs o qı­­zıl bay­­raq ki­­mi ötən qır­­mı­­zı nə­­di?! İla­­hi, mək­­tə­­bi­­miz ye­­nə ya­­nır! Mək­­tə­­bi­­miz ya­­nı-ır! Heç kə­­sin də xə­­bə­­ri yox! Üs­­tə­­lik, kənd­dən qal­­xan yan­­ğı­­lı bir səs qu­­la­­ğı­­mı də­­lir­­di. "Qoy öz xa­­ra­­bam­­da öl­­sün! Daha mə­­nim xəs­­tə­­xa­­na de­­yi­­lən ye­­ri gör­­mə­­yə gö­­züm yox­­du. Ke­­çən də­­fə sə­­nin tə­­rif­­li "ra­­yon"un­­da di­­ri-di­­ri öl­­dür­­mə­­di­­lər ba­­la­­mı? Adi boğ­­ma­­ca­­nı­­sa ta­­nı­­ma­­dı­­lar. Boğ­­ma­­ca­­nı bul­­ma­­ca­­ya dön­­dər­­miş­­di­­lər. Həm də ke­­çi can ha­­yın­­da, or­da qəs­­sab piy ax­­ta­­rır".

Kən­­di­­miz Mosk­va­­nın tən or­­ta­­sın­­da­­ca gö­­rü­­nüb qeyb ol­­du. ...Ar­­xa­­da ər­­lə ar­­vad pı­­çıl­­da­­şıb yo­rul­muş­du­lar. Hət­­ta ər ara­­da ləz­­zət­­lə əs­­nə­­yir­­di də. Ar­­xa­­yın­­ca do­­ğum evi­­nə tox­­da­­ma­­la­­rı­­nı göz­­lə­­yir­­di­­lər. Bu vur­­ha­­vur­­da on­­la­­rın əziy­­yə­­ti nə ol­­du - te­­le­­fon nöm­­rə­­si­­ni yığ­­maq. Ça­­ğa­­nı təh­­vil alan­­da da bəl­­kə ağız­­la­­rı­­nı ağ­­rı­­dıb ma­­ma­­ça­­nın al­­nı­­na ölü bir "sa­­ğol" ya­­pış­­dı­­ra­­lar. Di vəs­­sa­­lam.

...Am­­ma kən­­di­­miz mə­­nə vız at­­ma­­dı da. Gör­­mə­­məz­­lik elə­­di. Bi­­li­­rəm, kü­­süb. Unut­­maq is­­tə­­yir­­sə, ix­­ti­­ya­­rı var. At­­ma­­ğın haq­­qı unu­­dul­­maq­­dır.

 

1984 - 2000

Digər xəbərlər

Hayıf, övlad da qocalır

Azərbaycan qatarı

Stansiya aptekçisi

Azərbaycanda hüquq idilliyası həsrəti

Göylü Atalı : "Rəzalətin yaratdığı hədələr"

Şərhlər