Mariya xala

Tarix: 21-05-2019 12:28
Baxış sayı: 433

Mət­­bə­­xin pən­­cə­­rə­­lə­­ri ye­­nə tut­­qun­du - de­­mək, han­­sı bay­­ra­­ma­­sa az qa­­lır. On­­la­­rın si­­lin­­mə­­yi bay­­ram­­dan-bay­­ra­­ma­­dır. Şö­­bə mü­­di­­ri bu iş­­lə­­ri hə­­mi­­şə də Ma­­ri­­ya xa­­lanın üstünə atacaq. Xa­­hiş et­­sə, yenə dərd ya­­rı­­dır, on­­da ən qa­­ra iş­­lə­­ri də oy­­na­­ya-oy­­na­­ya gö­­rər. An­­caq əmr­lə de­­yir, zə­­hər­­lə­­mək­­lə. Gu­­ya bu, onun və­­zi­­fə­­si­­dir. Və­­zi­­fə­­si də yox, mü­­qəd­­dəs bor­­cu. On­­da ar­­vad az qa­­lır ha­­va­­la­­na, san­­ki ba­­şın­­dan bir qa­­zan qay­­nar su ən­­də­­rir­­lər.

Biz onun­­la an­­caq dəh­­liz­­də gö­­rü­­şər­­dik. Ya mən, ya o, işə gə­­lən­­də; ya o, ya mən iş­­dən ge­­dən­­də. Ya mə­­nim otaq­­dan, onun mət­­bəx­­dən dəh­­li­­zə çıx­­ma­­ğı­­mız bir vax­­ta dü­­şən­­də. Sa­­lam-xu­­da­­ha­­fiz, di vəs­­sa­­lam. Hə, bun­­la­­rın da üs­­tün­­dən - tə­­bəs­­süm. Mə­­nim tə­­bəs­­sü­­müm bö­­yük olan­­da, onun­­ku da bö­­yük olur. O, tə­­bəs­­sü­­mün bö­­yü­­yü­­nə ya­­man se­­vi­­nir; on­­da mən də se­­vi­­ni­­rəm. Öz tə­­bəs­­sü­­müm axır ki, öz se­­vin­­ci­­mə sə­­bəb olur. Adam əv­­vəl se­­vi­­nər, son­­ra üzü­­nə tə­­bəs­­süm qo­­nar; mən­­də ək­­si­­nə­­dir.

Ma­­ri­­ya xa­­la in­­di­­yə­­cən dü­­rüst kəs­­di­­rə bil­­mir: ka­­fed­­ra­­da­­kı­­lar onun or­­da iş­­lə­­mə­­yin­­dən xə­­bər­­dar­­dı­lar, ya yox. Az qa­­la Ni­­ko­­lay­­dan bə­­ri bu xa­ra­bada cə­­hən­­nə­­mə kö­­tük atır, di gəl, sa­­lam kəs­­miş­­lər sa­­la­­mı­­nı elə alır, al­­ma­­sa­­lar on­­dan yax­­şı­­dır. Nə də aş­­paz­­lıq­­dan öz­­gə bir im­­ka­­nı var ki, on­­la­­rın gö­­zün­­də bö­­yü­­sün. Özü or­­da-bur­­da on­­lar­­la öyü­­nə­­cək, am­­ma inan­­ma ki, on­­lar onu heç ol­­ma­­sa ta­­nı­­ya­­lar, adı­­nı bi­­lə­­lər.

Sə­­hər işə ilk tram­­vay­­la gə­­lər. İlk tram­­vay­­da otu­­ran­­la­­rın bəl­­kə də ha­­mı­­sı aş­­paz­­dır - hər hal­­da, ona elə gə­­lir. Ada­­mın hə­­lə ayaq üs­­tə dur­­muş köl­­gə şək­­lin­­də gör­­sən­­di­­yi qa­­ran­­lıq mət­­bəx­­də əl atır qab-qa­­ca­­ğa. San­­ki on­­lar­­la da­­va­­sı var. Qa­­zan­­la­­rı da­­ran­­qa-du­­runq­la ara­­ba­­cı­­ğa yı­­ğır: hay­dı, ye­­mək blo­­kun­­dan xö­­rək­­lə­­ri gə­­tir­­mə­­yə. Alt­mış-yet­­miş xəs­­tə­­nin qar­­nı­­na qul­­luq asan iş de­­yil. La­­kin bu qan­­sız­­la­­rın bi­­ri də in­­di­­yə­­cən ona "sağ ol" de­­mə­­yib. Ye­­di­­lər-iç­­di­­lər - di ya Al­­lah. Ya da ək­­si­­nə, xö­­rək kef­­lə­­ri­­nə bat­­ma­­yan­­da, üs­­tü­­nə çım­­xı­­rır­­lar. Bəl­­kə də on­­lar üçün xö­­rə­­yin dad­­sız­­lı­­ğı dad­­lı­­lı­­ğın­­dan sər­fə­­li­­dir; elə bil qış­­qır­­ma­­ğa bə­­ha­­nə gə­­zir­­lər. O da acıq­­ca on­­la­­ra arxa çe­­vi­­rir - qoy nə qə­­dər kef­­lə­­ri­­di, hür­­sün­­lər. Kra­­nın su­­yu­­nu gur açır. Bəs­­dir al­­çal­­dı! Ye­­tər da­­ha!

Son ay­­ları qaç-qov­­da ya­­şa­­yır­­dı. Bir də gör­­əm, dim­­dik qar­­şım­­da dur­ub. Üzün­­də də min rən­gə ça­lan tə­­bəs­­süm­lər (han­­sı­­nı xoş­­la­­sam se­­çim de­­yə). Bay, mən­­dən borc is­­tə­­di. Baş üstə, göz üs­tə - mən də ça­­ta­­çat ver­­dim. Borc ver­­mək ən asan ba­­şa gə­­lən yax­­şı­­lıq­­dır. Mən üs­­tüm­­də da­­im əla­­və pul gəz­­di­­ri­­rəm ki, is­­tə­­yə­­ni yu­­ban­­ma­­dan razı sala bi­­lim. Borc­lu is­­tər-is­­tə­­məz sə­­ni ha­­çan­­sa xa­­tır­­la­­yır ki, bu da ada­­ma xoş gə­­lir. Xa­­tır­­lan­­maq is­­tə­­yir­­sən­­sə, borc ver.

Val­lah, bu gon­bul-ko­­sa­­ra, diş­­dən mı­­rıq ar­­va­­dı gö­­rən­­də, ürə­­yim hə­­mi­­şə qa­­na dö­­nür. Şə­­hə­­rin or­­ta gö­­bə­­yin­­də­­cə - elə bil uc­­qar bir kənd­də döv­­ran sü­­rür. Ağır gü­­zə­­ran şə­­hər­­liy­­lə kənd­çi­­ni əzib ey­­ni şək­­lə sa­­lan­­dır.

Ma­­aş gün­­lə­­ri özüm on­­dan kə­­nar qa­­çır­­dım. Qoy heç tə­­sa­­dü­­fən də rast­laş­­ma­­yım, qoy elə san­­ma­­sın ki, alacağım­dan öt­­rü gö­­zə girirəm. An­­caq özüciyəz mə­­ni tu­­ta­­caq, sə­­li­­qəy­­lə aybaay de­­yə­­cək ki, hər şey ya­­dın­­da­­dır, da­­rıx­­ma­­yım. Düz­­dü, mən də de­­yi­­rəm ki, da­­rıx­­mı­­ram. Hər­­çənd özü­­mə bir o qə­­dər eti­­ba­­rım yox­­du - ola bi­­lər­­di ki, da­­rı­­xım da. Hər də­­fə mə­­nə ya­­na­­şan­­da, elə bi­­li­­rəm ona ye­­ni­­dən borc ve­­ri­­rəm. Bir yol ve­­ri­­lən borc mə­­nə tək­­rar-tək­­rar hör­­mət gə­­ti­­rir. Nə­­dən­­sə, mə­­nim hör­­mə­­tim yal­­nız borc ver­­dik­­lə­­ri­­min ya­nın­­da­­dır. De­­yə­­sən, hör­­mət ası­­lı­­lı­­ğa da­­ir şey­­dir. An­­caq mən ki on­­dan ası­­lı de­­yi­­ləm - ona hör­­mə­­tim var.

O, nim­­daş ge­­yi­­miy­­lə əsr­lər bo­­yu zil­­lət gör­­müş bir xal­­qın tim­­sa­­lı­­dır. Ma­­ri­­ya xa­­la elə bil ke­­çən əsr­lər ta­­ri­­xi­­nə il­­lüst­ra­­si­­ya idi.

On ilə ya­­xın­­dı ki, ha­­çan­­sa ona öz dö­­şüm­­dən bir yax­­şı­­lıq elə­­mək is­­tə­­yi­­rəm. An­­caq elə de­­yi­­rəm - son­­ra. Əşi, bu gün nə va­­cib­­di - sa­­bah. San­­ki onu yax­­şı­­lı­­ğa da­­dan­­dır­­maq, qu­­durt­maq is­­tə­­mi­­rəm. Borc - onun tə­­şəb­­bü­­süy­­lə olan yax­­şı­­lı­ğım­dı de­­yə, ürək­­dən ti­­kan çı­­xar­­mır­­dı. Heç in­­di­­yə­­cən onun har­­da, kim­­lə ya­­şa­­dı­­ğı­­nı bil­­mi­­rəm, ka­­fed­­ra­­mız­­da­­kı­­lar sa­­ya­­ğı bil­­mək is­­tə­­mi­­rəm də. Onun­­la mən hər gün işə me­­te­­o­­rit­­lər ki­­mi na­­mə­­lum göy­­lər­­dən gə­­lir, bir-bi­­ri­­mi­­zin ya­­nın­­dan ötüb ke­­çir­­dik.

Borc ve­­rən­­dən son­­ra bir gün eşi­­dəm, oğ­­lu ölüb (de­­mək, oğ­­lu var­­mış). Ası­­lı­­lıq­­la­­rı ol­­ma­­dı­­ğın­­dan, ka­­fed­­ra­­da ona baş­­sağ­­lı­­ğı ver­­mə­­di­­lər. De­­yə­­sən, baş­­sağ­­lı­­ğı da ası­­lı­­lı­­ğa da­­ir iş­­di. Ma­­ri­­ya xa­­la­­nın bir ona gü­­ma­­nı gə­­lir­­di ki, öv­­la­­dı­­nın, ci­­yər­­pa­­ra­­sı­­nın hə­­la­­kıy­­la­­sa özü­­nü ad­­la­­rıy­­la fəxr elə­­di­­yi bu adam­­la­­ra ta­­nıt­­dı­­rar. Yox, xey­­ri ol­­ma­­dı. Eşit­­miş­­di ölüm­­lə­­rin xey­­ri də olur - ya­­lan­­mış.

Mən xəl­­və­­tə sa­­lıb ona baş­­sağ­­lı­­ğı ver­­dim, aş­­kar­­da - gü­­lər­­di­­lər. Baş­­sağ­­lı­­ğı mə­­qam­­la­­rın­­da ət­­ra­­fa göz qo­­yur­­dum ki, gə­­lən ol­­sa, tez xu­­da­­ha­­fiz­­lə­­şib ay­­rı­­lım. Mən yal­­nız özüm­­dən yu­­xa­­rı­­lar­­la xoş da­­nış­­ma­­ğa məh­­ku­­mam. An­­caq bir aza­­rım var ki, elə­­cə özüm­­dən aşa­­ğı­­­lar­­la da da­­nış­­maq is­­tə­­yi­­rəm.

- Mə­­ni yan­­dı­­ran nə ol­­du? Əlim aşağıydı, uşa­­ğın dəf­­ni­­ni beş gün ge­­cik­­dir­­dim. Me­­yit or­­ta­­da qal­­mış­­dı... İn­­di borc­la­­rı­­mın ço­­xuy­­la üzü­­lüş­­mü­­şəm, bir­­cə sə­­nin­­ki qa­­lır.

Onun bor­­cu­­mu axı­­ra sax­­la­­ma­­ğın­­da mən bir ya­­xın­­lıq-məhrəmlik gö­­rür, simsarlıq duyur, bun­­dan se­­vi­­nir­­dim. Həm də us­­ta­­lıq iş­­lə­­dib özüm­­dən aşa­­ğı adam­­la tək­­lik­­də söh­­bət elə­­yə bil­­di­­yim­­dən, ka­­fed­­ra­­da da hör­­mə­­ti­­mi sax­­la­­yır­­dım.

Kaş Ma­­ri­­ya xa­­la ölə­­nəcən diş­­lə­­ri­­ni də dü­­zəlt­di­­rə. On­­da elə bi­­lə­­rəm, ka­­sı­­bın da üzü­­nə ağ gün do­­ğar...

 

1983 - 1987

Digər xəbərlər

Rafiq Tağının qətli niyə araşdırılmır?

Rafiq Tağı ittihamlara cavab verdi

"Qoy bir dəfə də məni çəksinlər..." fotojurnalist Elxan Kərimov haqqında elegiya

Aqşin Yenisey də Sabir polemikasına qoşuldu

Elnur Paşanın Rafiq Tağı ilə müsahibəsi

Şərhlər