Başının üstündə buynuz kimi ay

Tarix: 21-05-2019 12:30
Baxış sayı: 96

Nə­­sir mü­­əl­­lim necə qo­­ca­­lmışdısa, ada­­ma elə gə­­lir­­di ki, əl atıb də­­ri­­si­­ni pa­­lıd qa­­bı­­ğı ki­­mi qo­­par­­maq olar. Bı­­ğı üzün­­də tən­­ha şib­­yə­­yə bən­­zə­­yir­­di.

O, uşaq­­lı­­ğı ke­­çən yer­­də qo­­ca­­lı­­ğı da ke­­çən adam nü­­mu­­nə­­si idi.

Həm­­yaş­­la­­rı da baş-göz ağar­­dıq­­ca, fil­­lər sa­­ya­­ğı öl­­kə­­nin ora-bu­­ra­­sın­­dan - Rusyətdən-Ukraynadan ölə­­cək­­lə­­ri ye­­rə - vətənə dönürdülər. Yad yer qo­­ca sax­­la­­maz.

Bir uc­­dan ölür­­dü­­lər­­sə də, qo­­ca­­lar də­­mir yo­­lu stan­­si­­ya­­sın­­dan hey çeş­­mə­­lə­­nib üzə çı­­xır­­dı­­lar. Hər gün də gah bi­­ri xəs­­tə­­lə­­nir, gah o bi­­ri. Gah o, gah bu.

Çöl di­­var­­la­­rı əhəng­dən işıl­­da­­yan ap­­tek uçan boş­­qab ki­­mi kən­­din or­­ta­­sı­­na qon­­muş­­du.

Hə, qo­­ca­­lar san­­ki mü­­ha­­si­­rə­­dəy­­di­­lər. Gözəgö­­rün­­məz gül­­lə­­lərdən də hər ay, hər həf­­tə bir-ikisi ye­­rə sərilirdi.

Nə­­sir mü­­əl­­lim sə­­hər yu­­xu­­dan du­­ran sa­­at:

- Nə tə­­zə xə­­bər? - so­­ruş­­du.

Yə­­ni ölən var­­mı? Hə­­mi­­şə­­ki bu adi­dən adi su­­al san­­ki ar­­tıq ar­­vad­­la sa­­lam­­laş­­maq əvə­­zi idi. Vər­­diş elə­­di­­yin­­dən, key­­və­­ni­­si də ke­­fi­­ni-ha­­lı­­nı poz­­ma­­dan, sə­­si­­ni-zadı ucalt­ma­­dan:

- Da­rıx­ma, hə­­lə­­lik ha­­mı­­nın nə­­fə­­si ge­­dib-gə­­lir, - de­­di.

- Heç kə­­sə heç nə ol­­ma­­yıb?

- Ol­malı idi?

- Bə yox?..

- Heç bu­­run­­la­­rı da qa­­na­­ma­­yıb.

- Can­­la­­rı bərk­di də-ə... Rus­­yət­­də bər­­ki­­yib­­lər.

Elə ki so­­ruş­­ma­­dı, tərs­lik­­dən kim­­sə ölür­­dü. Ha­­çan­­dan-ha­­ça­­na qu­­la­­ğı­­na ça­­tar­­dı ki, tu­­ta­­lım, İm­­ran çox­­dan əfn-dəfn olu­­nub, ya Fət­­ta­­hın qır­­xı bir qırx bun­­dan əv­­vəl çı­­xıb; Sər­­da­­rın­­sa na­­rın­­cı so­­xul­­can­­la­­ra yem ol­­du­­ğu heç ya­­da gəl­­mir. Nə­­sir mü­­əl­­li­­min fik­­rin­­cə, bə­­zi adam­­lar, hət­­ta se­­yid­­lər də, bic­­lik iş­­lə­­dib dün­­ya­­dan giz­­lin­­cə kö­­çür ki, on­­la­­rı hə­­lə sağ bil­­sin­­lər. Ölən­­dən son­­ra da "hə­­yat­­da qal­­maq" on­­la­­ra xoş­­dur.

İş bu­­ra­­sın­­da­­dır ki, Nə­­sir mü­­əl­­lim qo­­ca­­la­­rın öl­­mə­­lə­­ri­­ni eşi­­dən­­də də, hə­­min ölüm­­lə­­ri tez unu­­dur; elə ona gö­­rə uc­­dan­­tut­­ma ha­­mı­­nı sağ bi­­lir. Bəli, hamı "sağdır". Axı, bir mək­­tə­­b oxu­­yub, bir mü­­ha­­ri­­bə­­nin iş­­ti­­rak­­çı­­sı olublar - on­­la­­rı ne­­cə öl­­müş bi­­lə­­sən!

Amma ca­­van­­lar­­dan­­ kim öl­­dü­­sə, elə­­cə bir­­yol­­luq ölür. O, ca­­van­­la­­rın ölə­­ni­­ni hə­­qi­­qə­­tə uy­­ğun öl­­müş bi­­lir, öl­­mə­­yə­­ni­­ni - di­­ri.

Bir gün ge­­dib yad­­da­­şın­­da­­kı ölü­­lər­­lə qə­­bi­­ris­­tan­­lıq­­da­­kı­­la­­rı tu­­tuş­­dur­­du. Qə­­fil yox­­la­­ma­­la­­rın hər sa­­hə­­də fay­­da­­sı var. Am­­ma  qə­­bi­­ris­­tan­­lıq­­da­­kı­­lar yad­­da­­şın­­da­­kı­­lar­­dan ar­­tıq çıx­­dı. Ba­­ho, in­­san­­la­­rın on­­dan xə­­bər­­siz gə­­lib qəb­­rə gir­­mə­­lə­­ri nə de­­mək ola?.. Ya bəl­­kə kənd­də si­­ya­­si ter­­ror-zad var, adam­­la­­rı leş elə­­yib, lal-din­­məz gə­­ti­­rib quy­la­yır­lar bura? 

Qo­­ca­­la­­rın ha­­mı­­sı­­nı sağ bil­­di­­yin­­dən, hət­­ta ölən­­lə­­rin də iş-gücünü on­­la­­rın oğul-uşa­­ğın­­dan so­­ru­­şa­­caq. Xa­­siy­­yə­­ti­­nə bə­­ləd ol­­ma­­yan­­lar da­­ha du­­rub de­­mə­­yə­­cək ki, yox, ölən - sağ­­dır, elə­­cə de­­yir­­di­­lər ölüb. On­­da ki­­şi evə cu­­mub ar­­va­­da çat­­dı­­ra­­caq:

- Qur­­ba­­nın öl­­dü­­yü­­nü bi­­lir­­din?

- Bə yox? Gu­­ya sən bil­­mir­­din!

Ya:

- Bi­­nə­­va Di­­la­­və­­rin getdiyini mə­­nə ni­­yə de­­mə­­mi­­sən?

- Qor­­xur­­dum ürəyin tutar.

Ar­­va­­dın do­­la­­maq üçün de­­di­­yi söz­­lə­­ri o, hə­­qi­­qət ki­­mi gö­­tü­­rür.

- Sə­­nə min yol de­­mi­­şəm: kim öl­­sə, mə­­nə də de. Ürək - mə­­nə kar elə­­məz.

- Ədə, ay huşsuz, Di­­la­­və­­ri də de­­mi­­şəm, özü də bir də­­fə yox.

- Sən­­cə, bə ya­­sı­­na ni­­yə get­­mə­­mi­­şəm?

- Get­­mi­­sən.

- Get­­mi­­şəm­­sə, on­­da sə­­ni do­­la­­yı­­ram?

- Elə çı­­xır.

An­­caq sa­­ba­­ha­­can ölən­­lər tə­­zə­­dən "di­­ri­­lir­­di­­lər". Elə olur­­du ki, "di­­ri­­lən" gü­­nü bə­­zi­­si ye­­nə ölür­­dü - bir gün­­lü­­yə. Axır ca­­ma­­at Nə­­sir ki­­şi­­nin boş da­­ma­­rı­­nı tut­­du: o, ölən­­lə­­rin kef-əh­­va­­lı­­nı so­­ru­­şan­­da, "ca­­nı­­na du­­a­­sı var", de­­yir­­di­­lər. Yə­­ni sağ bi­­lir­­sən­­sə, onu elə sağ bil. Bu min­­val­­la ölən­­lə­­rin ço­­xu da­­ha öl­­mə­­yi "tər­­git­­di". Qa­­baq­­lar hər gün üç-dör­­dü "ölür­­dü­­sə", in­­di ölən bi­­rə-beş də yox, bi­­rə-on beş azal­­mış­­dı. Bə­­zən heç ol­­mur­­du. Ölən olur­­du­­sa da, gü­­nü sa­­bah il­­lik-ömür­­lük "di­­ri­­lir­­di".

"Yə­­qin xal­­qın ri­­fa­­hı yax­­şı­­la­­şır".

Çaş­­baş qal­­ma­­maq üçün Nə­­sir mü­­əl­­lim da­­ma-da­­ma şa­­gird dəf­­tə­­rin­­dən iki-qoşa və­­rəq qo­­pa­­rıb ölən­­lə­­rin, bir də qa­­lan­­la­­rın si­­ya­­hı­­sı­­nı tut­­du. O gün ca­­ma­­at ya­­tı­­şa­­na­­can qə­­lə­­min ucu­­nu ağ­­zı­­na sa­­la-sa­­la hey fi­­kir­­lə­­şib yaz­­dı. Onun öz sta­­tis­­ti­­ka­­sın­­da da ölən­­lər qa­­lan­­lar­­dan ar­­tıq çıx­­dı. Ba­­şı­­nın üs­­tün­­də tək buy­­nuz ki­­mi ay, si­­ya­­hı­­ya bir də ba­­xan­­da, ki­­şi­­ni ağ­­la­­maq tut­­du. Do­­yun­­ca ağ­­la­­dı da. Do­­yun­­ca ağ­­la­­maq­­sa lüt gəz­­mək ki­­mi ayıb bir şey­­dir; yax­­şı ki bu­­nu gö­­rən ol­­ma­­dı.

- Sən­­də ölən ni­­yə ar­­tıq çı­­xıb? - sa­­ba­­hı ar­­vad so­­ruş­­du.

- Bə ne­­cə "çıx­­ma­­lı" idi?

- Axı, qa­­lan­­lar çox­­du...

- Elə şey yox­­du. İn­­di­­yə­­cən­­ki ölən­­lər he­­sab­­lan­­sa, qa­­lan­­lar­­dan yüz qat, min qat ar­­tıq olar.

- Sən it ili ölən­­lə­­ri də bu­­ra qa­­tır­­san?

- Əl­­bət­­tə, qa­­tı­­ram. Öz ara­­mız­­dı, sən di­­ri­­lə­­rə ya­­man üs­­tün­­lük ve­­rir­­sən ha! Elə əv­­vəl­­lər də be­­lə xarab iş­­lə­­rin çox olub.

Ar­­tıq Nə­­sir mü­­əl­­lim rast­laş­­dı­­ğı adam­­la xoş-beş elə­­mə­­miş­­dən qa­­baq ci­­bin­­dəki bü­­kü­­lü si­­ya­­hı­­ları çı­­xa­­rıb ba­­xar­­dı. Di­­ri­­lə­­ri so­­ruş­­maq üçün. San­­ki onun ölü­­lər­­lə ara­­sı dəy­­miş­­di. Bu xa­­siy­­yət yo­­lu­­xu­­cu xəs­­tə­­lik ki­­mi ona ar­­vad­­dan keç­­di. Əl­­bət­­tə, arası də­yər: ço­­xu on­­dan giz­­lin ölüb. Gu­­ya giz­­lin öl­­mə­­səy­­di­­lər, Nə­­sir öl­­mə­­yə qoy­­ma­­ya­­caq, quy­­ruq­­la­­rın­­dan ya­­pı­­şıb, onları bu dünyada sax­­la­­ya­­caq­­dı.

An­­caq ki­­şi get­­dik­­cə si­­ya­­hı­­lar­­la "iş­­lə­­yə" bil­­mir­­di. Gə­­rək olan vaxt on­­lar ya evin üst gö­­zün­­də­­ki pen­­cə­­yin alt ci­­bin­­də qa­­lır­­dı, ya alt göz­dəki do­la­bın üst gö­zün­də. Bun­dan sui-is­ti­fadə edən ölü­lər qo­­hum­­lar­­dan kef-əh­­val­­la­­rı so­­ru­­şu­­lan­­da "di­­ri­­lir­­di­­lər". O da gə­­lib ya üst göz­­də­­ki pen­­cə­­yin ci­­bin­­dən, ya do­­la­­bın alt gö­­zün­­dən si­­ya­­hı­­la­­rı ta­­pıb üzə­­rin­­də dü­­zə­­liş­­lər apa­­rır­­dı: "di­­ri­­lən­­lər"i ölən­­lər cər­­gə­­sin­­dən si­­lir­­di. İki-üç həf­­tə­­yə ölən­­lə­­rin ək­­sə­­riy­­yə­­ti di­­ri­­baş­­lıq edib di­­ril­­di­­lər. Di­­ri­­lər ölən­­lə­­ri say­­ca üs­­tə­­lə­­di; ar­­va­­dın sö­­zü düz çıx­­dı. Si­­ya­­hı­­la­­rı özüy­­lə gö­­tür­­mə­­yə vər­­diş edən­­də­­sə, köh­­nə "kef-əh­­val vax­­tı" di­­ri­­lən­­lər tə­­zə "kef-əh­­val vax­­tı" tə­­zə­­dən ölür­­dü­­lər. Gü­­nah ölən­­lə­­rin özün­­dəy­­di. Əşi, Al­­lah sə­­nə can ver­­mə­­miş­­di­­sə, ni­­yə di­­ri­­lir­­din, axı? Lo­­tu­­luq ya bu dün­­ya­­da olar, ya da bəl­­kə o dün­­ya­­da - da­­ha iki dün­­ya­­nın ara­­sın­­da yox ki. Üç-dörd həf­­tə müd­­də­­tin­­də bö­­yük bir "qır­­ğın" düş­­dü. Sax­­ta­­kar­­lıq­­la di­­ri­­lən­­lə­­rin ha­­mı­­sı tə­­zə­­dən yas­­tı­­lan­­dı.

Nə­­sir ki­­şi­­nin si­­ya­­hı­­la­­rı qa­­ra­­la­­ma ki­­mi cı­­zıq-cı­­zıq­­dı­­lar.

Hər gün be­­kar­­çı­­lıq­­da qı­­raq­­la­­rı get-ge­­də ye­­yi­­lən və­­rəq­­lə­­ri çı­­xa­­rıb ba­­xar­­dı: ça­­şıb özü də ölər. Ölən­­lər cər­­gə­­sin­­də özü­­nü gör­­mə­­yən­­də se­­vi­­nir­­di­­sə də, "qa­­lan­­lar"a göz gəz­­dir­­dik­­cə ürə­­yi­­ni ye­­yər­­di: ça­­şıb sağ qa­­lar. İşə bax, nə öl­­mə­­si­­ni is­­tə­­yir, nə qal­­ma­­sı­­nı. Nə et­­mə­­li? Bu ba­­rə­­də ki­­mə nə de­­mə­­li? Nə bu dün­­ya­­nı is­­tə­­yir, nə o dün­­ya­­nı. An­­caq gah bu dün­­ya­­da qal­­maq is­­tə­­yir, gah da o dün­­ya­­da. Əl­­bət­­tə, kim eşit­­sə, de­­yə­­cək bun­­lar qo­­ca­­lıq­­dan­­dı. Qo­­ca­­la­­rı­­sa ya­­vaş-ya­­vaş apa­­rıb yum­­ba­­la­dır­dı­­lar o dün­­ya­­ya.

İş­­lət­­di­­yi gü­­nah­­lar ne­­cə bö­­yük­düsə, in­­san axır­­da hə­­mi­­şə yox­­luq­­la cə­­za­­la­­nır. La­­kin Nə­­sir mü­­əl­­lim bu cə­­za­­nı ya­­şa­­maq cə­­za­­sın­­dan yün­­gül bi­­lir.

- Hü­­seyn­ba­­la­­dan nə xə­­bər? - ki­­şi bu sə­­hər də dü­­nən­­ki, sra­­ğa­­gün­­kü su­­a­­lı­­nı ver­­di. Ar­­vad na­­ma­­za er­­tə­­dən du­­rur, odur ki, ki­­şi­­si oya­­na­­na­­can kənd­də nə xə­­bər ol­­sa, yı­ğa­caq çə­­tə­­nə­­si­­nə.

- Ötən ge­­cə ke­­çi­­nib.

- Yə­­ni in­­di yu­­xu­­dan dur­­du­­ğu­­muz ge­­cə?

- Da­­ha mən sö­­zü­­mü de­­dim.

- On­­da ki­­şi­­ni dirilər siyahısından po­­zu­­ram.

- Özün bi­­l.

- Bax, işdi, di­­ri­­lər­­sə, gü­­nah boy­­nun­­da qa­­la­­caq.

- Sə­­ni elə ci­­bin­­də­­ki si­­ya­­hı­­lar­­la - də­­li­­xa­­na­­ya bas­­dır­­maq gə­­rək!

- Ni­­yə du­­rub­­san, get bas­­dır! On­­suz sən­­də qa­­baq­­lar da elə mur­­dar əməl­­lər gör­­mü­­şəm!

Qa­­nı it qa­­nı­­na dön­­dü­­sə də, o, Hü­­seyn­ba­­la­­nın adı­­nı "di­­ri­­lər"dən çı­­xa­­rıb ölü­­lər cər­­gə­­si­­nə qo­­şa­­na­­can, hər şe­­yi unut­­du. Skle­­ro­­zun zi­­ya­­nı çox­­du­­sa da, xey­­ri də var: kin-kü­­du­­rət yad­­da qal­­mır. Ki­­şi Hü­­seyn­ba­­la­­nın adı­­nı "ölən­­lər"ə ona gö­­rə sal­­dı ki, oğul-uşa­­ğıy­­la rast­la­­şan­­da, bir də əh­­va­­lı­­nı so­­ruş­­ma­­sın. Yax­­şı çıx­­mır. Hət­­ta ayıb­­dır da. Du­­rub ada­­ma ağır söz de­­yər­­lər. O bu işi dü­­züb-qo­­şub xey­­laq se­­vin­­di də.

Hü­­seyn­ba­­la­­nın adı bəl­­kə də son də­­fə ha­­ra­­dan­­sa si­­li­­nib ha­­ra­­sa ya­­zıl­­dı.

- Nə­­sir ki­­şi ne­­cə­­dir?

- Han­­sı Nə­­sir?

- Biz­­də bə­­yəm ne­­çə Nə­­sir var? Sə­­nin əri­­ni de­­yi­­rəm.

- Yə­­ni özü­­nü.

- Sə­­nin mən­­dən baş­­qa ərin də var?

- Axı, bu beş par­­ça kənd­də Nə­­si­­rin sən­­dən baş­­qa­­sı yox­­dur.

- Atan rəh­­mət.

- On­­da özü­­nü mən­­dən ni­­yə so­­ru­­şur­­san?

- Doğ­­ru­­dan ha... Yox, ola bil­­sin, sən mə­­nim haq­­qım­­da elə şey bi­­lir­­sən, heç mən özüm onu bil­­mi­­rəm. Bəl­­kə elə bu sa­­at ölü­­rəm? Ya artıq öl­­mü­­şəm?

- Sən ölən­­sən? - ar­­vad do­­da­­qal­­tı de­­di.

- ...Adə­­tən ada­­mın ölə­­cə­­yi­­ni özün­­dən baş­­qa ha­­mı bi­­lir. Hə, mən sa­­ğam, yox­sa yox?

- Yox, ölüb­­sən. Hə.

- Ha­­çan? Bə mə­­nə ni­­yə de­­mə­­mi­­sən?

- Öz ya­­sı­­na ge­­də­­cək­­din?

- Ni­­yə get­­mir­­dim? Rəh­­mət­­lik yax­­şı adam­­dı.

Tez əli­­ni qo­­yun ci­­bi­­nə at­­dı ki, Nə­­sir öz adı­­nı ölən­­lər si­­ya­­hı­­sı­­na ke­­çir­­sin, ar­­vad qoy­­ma­­dı.

- Bir da­­yan. Tə­­ləs­­mə.

- De­­yir­­sən bəl­­kə öl­­mə­­mi­­şəm?

- Hər şey ola bi­­lər.

Ki­­şi öz sağ­­lı­­ğı eh­­ti­­ma­­lı­­na se­­vin­­mə­­di. Am­­ma bil­­səy­­di hə­­qi­­qə­­tən ölüb və adı­­nı ölən­lər cər­gə­sinə yaz­­say­­dı, se­­vi­­nər­­di. Onun­­ku - si­­ya­­hı­­nın "sa­­at ki­­mi düz iş­­lə­­mə­­si" idi.

- İn­­di­­cə gə­­li­­rəm, - ar­­vad hə­­yə­­tə dü­­şüb iş­­lə­­ri­­nin da­­lın­­ca get­­di. Qoy ki­­şi hə­­lə "sağ qal­­sın".

- Mən o dün­­ya­­da­­yam, yox­­sa bu? Bax, qa­­yıt mə­­nə axır bir söz de! - ki­­şi uşaq ki­­mi pən­­cə­­rə­­ni şil­­lə­­lə­­yə-şil­­lə­­lə­­yə qış­­qır­­dı. Hər­­dən öz si­­fə­­ti­­nə də şil­­lə çə­­kir­­di.

Son­­ra ara­­ya arı vı­­zıl­­tı­­sı­­na bən­­zər bir sü­­kut çök­­dü. Beş­­cə də­­qi­­qə keç­­mə­­miş ki­­şi özü pil­­lə­­kən­­lə­­ri en­­mə­­yə baş­­la­­dı: de­­yən, öl­­dü­­yü­­nü unut­­muş­­du.

* * *

Nə­­sir mü­­əl­­li­­min bö­­yük oğ­­lu Qa­­lib Ba­­kı­­da hü­­zür yer­­lə­­ri­­nə ya­­man ayaq açıb. Bi­rini də bu­rax­maz. Çün­­ki qar­­şı­­da on­­lar­­da da elə bi­risi göz­­lə­­ni­­lir. On­­lar­­da, yə­­ni kənd­də. Toy­­lar­­dan da qal­­maz. Xe­­yir­­lə şər qar­­daş­­dır, de­yir. To­­ya ge­­dər­­sən, ya­­sa gə­­lər­­lər, ya­­sa ge­­dər­­sən, to­­ya gə­­lər­­lər. Hə, qu­­la­­ğı­­na çat­­dı­­rır­­dı­­lar ki, da­­ha ki­­şi gü­­nü-gün­­dən dü­­şür. Əri­­yir. Özü­­nü-sö­­zü­­nü bil­­mir. Adam­­la­­rı ta­­nı­­mır. Hər­­dən öz-özü­­nə da­­nı­­şır, mü­­ha­­ri­­bə­­də­­dir, de­yir, gu­­ya mü­­ha­si­rə­­yə dü­­şüb. On­­la­­rı bir-bir, iki­­bir apa­­rıb, har­­da­­sa baş­­la­­rı­­na gül­­lə ça­­xır, o bi­­ri dün­­ya­­ya gön­­də­­rir­­lər.

Bir də­­fə on­­dan:

"Siz­­də qo­­ca­­lar ba­­tal­­yo­­nu­­dur?" - məs­­xə­­rəy­­lə so­­ru­­şub­­lar.

"Bə­­li, qo­­ca­­lar­­dır..." - de­­yib.

"Qa­­çıb-elə­­sən ça­­lış yı­­xıl­­ma ha, qo­­ca­­nın qol-qı­­çı tez­sı­­nan olur".

"Bə... gö­­rən bi­­zim­­ki­­lər düş­­mə­­ni mü­­ha­­si­­rə­­yə al­­mır?"

"Ni­­yə al­­mır? Hər­­dən alır".

"On­­da bi­­zi də­­yiş­­dir­­sin­­lər də-ə. Bur­­da tə­­ləf ol­­duq-getdik..."

Ona elə gə­­lir­­di ki, də­­yiş­­di­­ril­­sə, mü­­ha­­si­­rə­­dən çıx­­sa, heç vaxt öl­­məz.

 

Bir gün Qa­­lib on­­dan mək­­tub al­­dı:

"...41-45-də­­ki mü­­ha­si­rə­­dən çıx­­a bilmişik, in­­şal­­lah, in­­di də çı­­xa­­rıq. Sən da­­rıx­­ma. An­­caq oğul, Ba­­kı ki­­mi iri şə­­hər­­də­­sən, özün or­­da bir təd­­bir gör­­sə­­nə. Evi­­niz­­dən Mü­­da­­fiə Na­­zir­­li­­yi­­nə beş ad­­dım yol­­dur..."

Bu­­nu oxu­­yar-oxu­­maz oğul hü­­zür təd­­bir­­lə­­ri­­ni tez­­ləş­­dir­­di. Onsuz va­­rıy­­dı, götürüb dal gü­­nə bir az da pul at­­dı. Ba­­kı­­da­­kı ki­­çik qar­­daş­­la­­rı­­na, hət­­ta ba­­cı­­la­­rı­­na da, tap­­şı­­rıq­­lar ver­­di: yubatmadan tə­­da­­rük gör­­sün­­lər. San­­ki ata­­la­­rın­­dan bir həm­­lə­­yə, qə­­ti hü­­cum­­la ay­­rı­­la­­caq­­dı­­lar.

An­­caq ölüm xə­­bə­­ri əvə­­zi­­nə ki­­şi­­dən elə hey hə­­tə­­rən-pə­­tə­­rən sağlıq mək­­tub­­ları gə­­lir­­di.

Bir gün bö­­yük oğul və­­ziy­­yə­­ti ye­­rin­­də­­cə öy­­rən­­mək üçün kən­­də gəl­­di. Bay, ki­­şi doq­­qaz­­da du­­rub. Onun harası xəstədir? An­­caq hə­­lə onu gör­­mür­­dü. Yol­­la ke­­çə­­nin bi­­ri­­siy­­lə əv­­vəl sa­­lam­­la­­şıb, son­­ra kim­­li­­yi­­ni bi­­lən­­də, gö­­zü­­nü zil­­lə­­di ka­­ğı­­za.

"Hə, ba­­ba­­sı hə­­lə sağ­­dır".

- Hə, ba­­ban ne­­cə­­dir?

- Bir sa­­at bun­­dan qa­­baq so­­ruş­­mu­­san. An­­caq qoy ye­­nə de­­yim: yax­­şı­­dır, du­­a­­sı var.

- Mü­­ha­­si­­rə­­dən ha­­çan çı­­xa­­caq?

- Əşi, sən de­­di­­yin "mü­­ha­­si­­rə" yox, "əsir­­lik" ad­­la­­nır. Elə ya­­pı­şıb­­san "mü­­ha­­si­­rə"dən. Mü­­ha­­ri­­bə­­ni yax­­şı bil­­mir­­sən.

- Ol­­sun "əsir­­lik". Onu ha­­çaq qur­­ta­­rır­­sı­­nız?

- Əsir­­lik onun xo­­şu­­na gə­­lir. Qoy qa­lıb orda, - o, ar­­xa­­dan gə­­lən Qa­­li­­bi bir­­dən gö­­rüb, ki­­şiy­­lə acıq­­lı-kön­­də­­lən da­­nı­­şı­­ğın­­dan utan­­dısa da, tez-tə­­lə­­sik xoş-beş elə­yib, çar­­paz yo­­la bu­­rul­­du.

- Ne­­cə­­sən, əşi? Ay sa­­lam, sa­­lam, - Qa­­lib ya­­xın­­la­­şıb ata­­sı­­na əl ver­­di. Ata­­sı da ona sağ əlini, am­ma san­­ki qu­­ru bir ağac par­­ça­­sını uzat­­dı. Nə­­zə­­ri cə­­hət­­cə, hə­­min ağac par­­ça­­sı­­nın ha­­ra­­sın­­da­­sa nəbz at­­ma­­lı idi.

- Sən Qa­­lib de­­yil­­sən?

- Bə Qa­­lib ol­­ma­­mış, ki­­məm?

- Ay on­­da xoş gə­­lib­­sən!.. - ki­­şi göz­­lə­­ri­­nə inan­­ma­­yıb bir də so­­ruş­­du. - Öz oğ­­lum de­­yil­­sən?

- Elə­­dir ki var.

- On­­da bir ata­­nın da adı­­nı de gö­­rüm.

- Nə­­sir­­di.

- Nə­­sir mə­­nəm də-ə. Ya yox?..

Qa­­li­­bin eşit­­dik­­lə­­ri düz çıx­­dı. Ya­­sa gə­­rək çox­­dan tə­­da­­rük gö­­rü­­ləy­­di. Bir az ge­­ci­­kib. Yax­­şı, in­­di bə­­zi şey­­lə­­ri ça­­tış­­dı­­ra bi­­lə­­cək­­di­­mi?

Ki­­şi si­­ya­­hı­­ya ba­­xıb, "ölən­­lər"də "Nə­­sir"i tap­­ma­­yan­­da, keç­­di "qa­­lan­­lar"a.

- Ura, Nə­­sir du­­rur... Ay za­­lım, hə­­lə atan qa­­lır, muş­­tu­­lu­­ğu­­mu ver!

- Bi­­li­­rəm.

- "Bi­li­rəm" yox, "ve­rə­rəm" de.

- Yax­şı.

- Ne­­cə­­dir?

- Onu sən­­dən so­­ruş­­maq la­­zım­­dır.

- Sən ata­­nı mən­­dən ni­­yə so­­ruş­­ma­­lı­­san, əb­­ləh adam! Gə­­rək onu özün ge­­dib yo­­lu­­xay­­dın.

Bax, bu­­ra­­sı­­nı düz de­­yir. Əs­­lin­­də də, ki­­şi­­yə kö­­mək əli uzat­­maq­­dan­­sa, onun ölü­­mü­­nə ha­­zır­­la­­şır: ya­­slara-to­­ylara ge­­dir. Gu­­ya yas­­ı­­na-toyu­­na get­­dik­­lə­­ri bu­­nun ya­­sı­­na-toyuna gəl­­di­­lər­­sə, ağ­­lı ar­­ta­­caq!

- Gəl, gəl ge­­dək ağac­­la­­rın al­­tı­­na, - ki­­şi özü qa­­ba­­ğa düş­­dü. - Köl­­gə­­li­­yə ke­­çək.

Hə­­yət­­də köl­­gə­­si mey­­və­­sin­­dən bol üzüm­­lük­­də Qa­­li­­bin adı­­nı bil­­mə­­di­­yi çox­­dan­­kı bir ağac da du­­rur­­du.

- Yax­­şı, mə­­nim atam heç. Sən özün ne­­cə­­sən?

- Mü­­ha­­si­­rə­­də adam ne­­cə olar?

- Mü­­ha­­si­­rə yox, əsir­­lik. Ba­­yaq sə­­nə de­­di­­lər.

Bir­­dən ki­­şi­­nin gö­­zü ye­­nə yol­­da ki­­mə­­sə sa­­taş­­dı. Qa­­li­­bə heç nə de­­mə­­dən, cib­­lə­­ri­­ni ax­­ta­­ra-ax­­ta­­ra, gedənə sa­­rı səmtlən­­di.

- Ə, ki­­min oğ­­lu­­san? - "da­­yan" işa­­rə­­siy­­lə əl­­lə­­ri­­ni yel­­lə­­mək­­lə də onu sax­­la­­dı.

- Rəh­­mət­­lik Qə­­ri­­ba­­ğa­­nın.

Tezcənə kağıza bax­­dı: hə, Qə­­ri­­ba­­ğa "ölən­­lər"də­­dir.

- ...Ev-eşik­­də nə var, nə yox?

- Sa­­la­­mat­­çı­­lıq­­dır. Sağ olun.

- Bəs Qə­­ri­­ba­­ğa özü ne­­cə­­dir? - bir­­cə əla­­və su­­a­­lın ca­­va­­bı­­na­­can o, ölə­­nin öl­­dü­­yü­­nü unut­­muş­­du.

Oğ­­lan hə­­yət­­də Qa­­li­­bi gö­­rüb, ca­­vab əvə­­zi­­nə onun­­la sa­­lam­­la­­şdı və so­­vuş­­ub get­­di.

Qa­­lib sakitcə qo­­lu­­na gi­­rib ata­­sı­­nı evə apar­­dı. Fi­­kir­­lə­­şir­­di ki, görən, ya­­sın təş­­ki­­la­­ti iş­­lə­­ri­­nə in­di­dən başlasın, ya hə­­lə tez­­dir...

Qu­­yu­­nun ba­­şın­­da­­kı ağ sa­­mo­­var xəs­­tə üs­­tü­­nə gəl­­miş tosqun bir hə­­ki­­mə bən­­zə­­yir­­di.

 

31.05. - 13.07.1992

Digər xəbərlər

Xiffət “Hörmətli sentyabr”

Hər kəsin muğamı sevməməyə ixtiyarı var, heyvanın da buna ixtiyarı olduğu kimi…

Hadi Qaraçay "Ölüm elçiləri"

Mədəniyyət və müharibə

Qələm yoldaşları Rafiq Tağı barədə...

Şərhlər