Mikelancelonun səhvləri

Tarix: 20-05-2019 15:24
Baxış sayı: 643

İqor Je­­­le­­­zov bir yol "ya­­­tıb" çı­­­xıb. Yum­­­şa­­­lıb. Mu­­­ma dö­­­nüb. Ar­­­tıq su­­­yu üfü­­­rə-üfü­­­rə içir. Əv­­­vəl­­­ki xa­­­siy­­­yə­­­tiy­­­lə in­­­di­­­kin­­­də yer­­­lə göy qə­­­dər fərq var. Fi­­­ron­­­lu­­­ğu bu­­­ra­­­xıb. İn­­­qi­­­lab­­­çı­­­lı­­­ğın­­­dan tək­­­cə mə­­­i­­­şət tən­­­qid­­­çi­­­li­­­yi qa­­­lıb.

Hə­­­kim olan kəs də Le­­­o­­­nid İliç­­­lə - o boy­­­da Brej­­­nev­­­lə kəl­­­lə-kəl­­­lə­­­yə gə­­­lər­­­di?

Uzun adam ola, get­­­di­­­yi ev­­­lər­­­də ba­­­şı ta­­­va­­­na də­­­yir. "Tə­­­ci­­­li yar­­­dım"dan çıx­­­ma­­­lı­­­yam, de­­­yir. Al­­­çaq in­­­san­­­la­­­rın uy­­­dur­­­du­­­ğu bu al­­­çaq "xruş­­­şov­­­ka"lar­­­da xəs­­­tə üs­­­tü­­­nə ra­­­hat get­­­mək də ol­­­mur. Mosk­­va ev­­­lə­­­ri sö­­­kü­­­lüb tə­­­zə­­­dən ti­­­kil­­­mə­­­li­­­dir, vsyo. Də­­­fə­­­lər­­­lə ba­­­şı lam­­­pa­­­ya də­­­yib; az qa­­­lıb da üzü ya­­­na. Ol­­­du­­­ğu tür­­­mə ka­­­me­­­ra­­­la­­­rı bu mən­­­zil­­­lər­­­dən hün­­­dür­­­dü. Həm də ar­­­xi­­­tek­­­tu­­­ra cə­­­hət­­­cə on­­­lar­­­dan qat-qat üs­­­tün­­­dü­­­lər.

İqor əsas da ti­­­kin­­­ti iş­­­çi­­­lə­­­ri­­­nə ili­­­şir. On­­­la­­­rı qa­­­ra­­­la­­­yıb. Ar­­­xi­­­tek­­­tor­­­dan tut­­­muş, ma­­­la­­­çı­­­ya­­­can - bir­­­cə­­­si əlin­­­dən qur­­­tu­­­la bil­­­məz. Hər­­­çənd onun fik­­­ri ol­­­sa-ol­­­sa ic­­­ti­­­mai rə­­­yin tər­­­kib his­­­sə­­­si sa­­yı­­lar. Bu­­­nun öl­­­kə­­­də­­­ki de­­­mok­­­ra­­­tik mər­­­kə­­­ziy­­­yət prin­­­si­­­pi­­­nə elə bir is­­­ti-so­­­yu­­­ğu yox; ona qət­­rə də xə­­ləl gə­­tir­­məz. Tən­­­qid və təz­­­yiq an­­­caq yu­­­xa­­­rı­­­dan aşa­­­ğı­­­ya hə­­­rə­­­kət­­­li­­­dir. Aşa­­­ğı­­­dan yu­­­xa­­­rı tən­­­qid­­­lər asdı-kəs­­dini, həbs­­lə­­­ri şərt­­lən­­­di­­­rir. Bu tən­­­qid­­­lər­­­də dra­­­ma­­­tizm güc­­­lü­­­dür. On­­­la­­­rı Bet­­­ho­­­ve­­­nin tra­­­gik sim­­­fo­­­ni­­­ya­­­la­­­rı mü­­­şa­­­yi­­­ət edə bi­­­lər.

İ.Je­­­le­­­zo­­­vun işi-pe­­şəsi tə­­­zə ev­­­lə­­­rə mız qoy­­­maq­­­dı. Otu­­rub-du­­rub on­­­la­­­rı "kib­­­rit qu­­­tu­­­su" ad­­­lan­­­dı­­­rır. Onun nə­­­zə­­­rin­­­də "dol­­­qost­­roy"lar öl­­­kə­­­nin tə­­­nəz­­­zü­­­lü­­­nü da­­­ha çox rəmz­­lən­­­di­­­rir. Hər­­­dən tin­­­də du­­­rub bur­­­nu­­­nu di­­­va­­­ra di­­­rə­­­yər, bir gö­­­zü­­­nü qı­­­yıb ba­­­xar. Gör­­­sün bi­­­na­­­nı əy­­­ri ti­­­kib­­­lər, ya düz? Əy­­­ri ti­­­ki­­­li­­­lər ba­­­rə­­­sin­­­də qə­­­zet­­­lə­­­rə mə­­­qa­­­lə çı­­­xar­­­maq niy­­­yə­­­tin­­­də­­­dir.

"Uzu­­­nun ağ­­­lı to­­­pu­­­ğun­­­da olar", - ona ba­­­xan­­­lar gü­­­lüb ke­­­çir.

Hə, İqor Je­­­le­­­zov Mosk­­va­­­da çox be­­­lə ev­­­lər kəşf edib. Öz "kəşf"lə­­­ri­­­ni də el­­­mi təd­­­qi­­­qat ins­­ti­­­tut­­­la­­­rı kəşf­­lə­­­rin­­­dən əs­­­kik tut­­­maz. On­­­lar tət­­­biq olu­­­nar­­­sa, konk­­ret müs­­­bət nə­­­ti­­­cə­­­lər də ve­­­rər. Mü­­­cər­­­rəd şey­­­lər on­­­luq de­­­yil. Plan da qu­­­rub: ömür yet­­sə, bü­­­tün Mosk­­va­­­nı əl­­­dən çı­­­xar­­­maq. Bu şə­­­hə­­­rin əy­­­ri­­­lik­­­lə­­­ri­­­nə döz­­­mə­­­mək! Za­­­ra­­­fat de­­­yil, Alek­­­sand­­r Puş­­­kin do­­­ğu­­­lub Mosk­­va­­­da! Tə­­­kəb­­­bür­­­lü ar­­­xi­­­tek­­­tor­­­la­­­rın ya­­­la­­­nı­­­nı çı­­­xar­­­maq mə­­­nə borc ol­­­sun, de­­­yir. Ta­­­ri­­­xi ev­­­lə­­­rin qəm­­­bər­­­qu­­­lu­­­su­­­nu tap­­­maq, me­­­mar­­­lıq və ar­­­xi­­­tek­­­tu­­­ra­­­da­­­kı ri­­­ya və ya­­­lan­­­la­­­rı alə­­­mə faş et­­­mək.

Bir gün də, əlin­­­də yı­­­ğı­­­lıb-açı­­­lan "met­­­rə", na­­­ta­­­raz bir bi­­­na­­­nın en-uzu­­­nu­­­nu öl­­­çür, blok­­­no­­­tun­­­da qeyd­­lər apa­­­rır­­­dı. Ba­­­şı­­­nı da tez-tez qal­­­dı­­­rıb kəl­­­lə­­­yə ba­­­xır. Ha­­­yıf, hün­­­dür­­­lü­­­yü öl­­­çə bil­­­mir. Hün­­­dür­­­lük göy­­­lər­­­lə bağ­­­lı key­­­fiy­­­yət­­­dir. Hün­­­dür­­­lük­­­lər an­­­caq döv­­­lə­­­tin ix­­­ti­­­ya­­­rın­­­da­­­dır. Ti­­­kin­­­ti na­­­zir­­­li­­­yi sə­­­viy­­­yə­­­sin­­­də döv­­­lət ona bu ba­­­rə­­­də ba­­­da­­­laq gə­­­lə bi­­­lər­­­di. An­­­caq ney­­­nək, on­­­suz hün­­­dür­­­lük­­­də­­­ki nöq­­­san­­­la­­­rın in­­­san hə­­­ya­­­tı­­­na sən de­­­yən tə­­­si­­­ri yox­­­dur.

- Bi­­­na­­­la­­­rı ölç­­mək­­­də sə­­­nin iş-gü­­­cün qur­­­ta­­­rıb?

- Bə bun­­­la­­­rı so­­­ruş­­­maq­­­da sə­­­nin də iş-gü­­­cün qur­­­ta­­­rıb?

Bu da onun yer­­­li bir ağ­­­saq­­­qal­­­la di­­­a­­­lo­­­qu.

Qu­­­laq gün­­­də tə­­­zə söz eşit­­­mə­­­sə, kar olar. "Ev­­­lər düz ti­­­kil­­­mə­­­yən­­­də, və­­­tən zay olar", - de­­­yir İqor.

Gü­­­nəş­­­li-sa­­­zaq bir gün­­­də Kost­­ro­­­ma­­­dan "tək­­­mil­­­ləş­­­mə"yə gəl­­­miş çox­­­dan­­­kı hə­­­kim dos­­­tuy­­­la mu­­­ze­­­yə yol­­­lan­­­dı­­­lar. İqor mu­­­zey­­­lər ba­­­rə­­­sin­­­də na­­­şı­­­lı­­­ğı­­­nı boy­­­nu­­­na alır. An­­­caq Puş­­­kin mu­­­ze­­­yi­­­nin ilk "nöq­­­san"ını hə­­­lə ora çat­­­­ma­­­mış, uzaq­­­dan­­­ca oxu­­­du.

- Köl­­­gə­­­si sə­­­hər­­­lər ça­­­ya dü­­­şür.

- Nə ol­­­sun ki? - dos­­­tu tə­­­əc­­­cüb­­­lə ona bax­­­dı.

- Mu­­­zey­­­lər elə in­­­şa edil­­­mə­­­li­­­dir ki, köl­­­gə­­­si ge­­­dib ça­­­ya çat­­­ma­­­sın.

- Axı, ni­­­yə?

- Köl­­­gə çay­­­dan su çə­­­kər. Rəsm­­lər nəm­­­lə­­­şər.

Kost­­ro­­­ma­­­lı göz­­­lə­­­ri­­­ni dö­­­yə-dö­­­yə qal­­­dı.

İqor Puş­­­kin mu­­­ze­­­yi­­­nin önün­­­də du­­­rub, onu sol­­­dan sa­­­ğa, sağ­­­dan so­­­la, alt­­dan da yu­­­xa­­­rı xey­­­li süz­­­dü. De­­­yən, ürə­­­yin­­­də he­­­sab apa­­­rır­­­dı. Hə­­­lə­­­lik bir söz de­­­mə­­­di­­­sə də, ba­­­şı­­­nı bu­­­la­­­ya-bu­­­la­­­ya pil­­­lə­­­kən­­­lə­­­ri qalx­­dı. İn­­­ter­­­yer­­­də az qal­­­dı şo­­­ka düş­­­sün. Zal­­­lar qəh-qə­­­hə çə­­­kib ada­­­mın üzü­­­nə gü­­­lür­­­dü. Di­­­var­­­lar göz qa­­­maş­­­dı­­­rır, port­­ret­­­lə­­­rin şöv­­­qü çöh­­­rə­­­lə­­­ri nur­­­lan­­­dı­­­rır­­­dı. Əcəb bu pa­­­rıl­­­tı­­­la­­­ra tən­­­qi­­­di ya­­­na­­­şa­­­san! Vər­­­diş onu dinc qoy­­­mur­­­du­­­sa da, hə­­­lə­­­lik di­­­li­­­ni dinc qoy­­­muş­­­du. İn­­­di­­­lik­­­də bu mu­­­zey ona gö­­­rə tən­­­qi­­­də la­­­yiq­­­di ki, on­­­da­­­kı tən­­­qid ru­­­hu­­­nu öl­­­dü­­­rür. An­­­caq hə­­­lə bir da­­­yan. Bir-iki zal­­­la iş bit­­­məz. Bu­­­ra­­­nın es­­­te­­­ti­­­ka­­­sı­­­nı axı­­­ra­­­can əxz et­­­mə­­­li. Onun ba­­­xış­­­la­­­rı bu­­­ra­­­nın es­­­te­­­ti­­­ka­­­sı ilə hök­­­mən toq­­­quş­­­ma­­­lı idi. Mu­­­zey­­­də­­­ki klas­­­si­­­sizm onun ni­­­hi­­­liz­­­mi qa­­­ba­­­ğın­­­da tab gə­­­tir­­­mə­­­yə­­­cək. Bir hə­­­kim ola­­­raq, on­­dakı zövq­­lə­r mu­­­zey­­­lər es­­­te­­­ti­­­ka­­­sı­­­nın dı­­­şın­­­da for­­­ma­­­la­­­şıb. Ola­­­na da qa­­­ne­­­dir. Hə­­­yat­­­da sağ­­­­lam­­­dan çox xəs­­­tə gö­­­rüb. Di­­­ri­­­lər­­­dən çox ol­­­ma­­­sa da, çox da ölü gö­­­rüb. Ölü də ki, özü hət­­­ta keç­­­miş es­­­te­­­ti­­­ka mü­­­tə­­­xəs­­­si­­­si ol­­­muş ol­­­sa be­­­lə, es­­­te­­­tik dün­­­ya­­­dan çox-çox uzaq­­­lar­­­da du­­­rur. Üs­­­tə­­­lik, ən mü­­­qəd­­­dəs ölü də ar­­­tıq an­­­ti­­­gi­­­gi­­­ye­­­nik­­­dir və on­­­da bu du­­­rum də­­­qi­­­qə­­­bə­­­də­­­qi­­­qə güc­­­lə­­­nir. Elə bu sə­­­bəb­­­dən də cəld apa­­­rıb tor­­­pa­­­ğa quy­­­la­­­yır­­­lar. Hör­­­mət-zad əf­­­sa­­­nə­­­dir, ölü, fak­­­ti­­­ki ola­­­raq, ai­­­lə­­­dən, cə­­­miy­­­yət­­­dən mə­­­də­­­ni şə­­­kil­­­də rədd edi­­­lir.  

Zal­­­la­­­rın bi­­­rin­­­də  tə­­­sa­­­dü­­­fən gə­­­lib Mi­­­ke­­­lan­­­ce­­­lo­­­nun üs­­­tü­­­nə çıx­­­dı­­­lar. Bax, bu ay­­­rı mə­­­sə­­­lə! Mi­­­ke­­­lan­­­ce­­­lo tən­­­qid ob­­­yek­­­ti ki­­­mi ma­­­raq­­­lı ta­­­pın­­­tı sa­­­yı­­­la bi­­­lər. İqor Je­­­le­­­zov üçün möv­­­cud si­­­ya­­­si si­­­tu­­­a­­­si­­­ya­­­dan mə­­­də­­­niy­­­yət müs­­­tə­­­vi­­­si­­­nə ke­­­çid la­­­büd­­­dü və in­­­di bu­­­na göy­­­dən­­­düş­­­mə bir şə­­­ra­­­it ya­­­ran­­­mış­­­dı. Hər han­­­sı ta­­­ri­­­xi və mə­­­də­­­ni ha­­­di­­­sə­­­yə tən­­­qi­­­di ba­­­xış za­­­man keç­­­dik­­­cə da­­­ha təh­­­lü­­­kə­­­siz gö­­­rü­­­nür. Za­­­ma­­­nın uzun­­­lu­­­ğu ilə tən­­­qi­­­din şid­­­də­­­ti düz mü­­­tə­­­na­­­sib­­­dir. Yə­­­ni za­­­man art­­dıq­­­ca tən­­­qi­­­din şid­­­dət­­­lən­­­mə­­­si göz­­­lə­­­ni­­­lən­­­dir. O bu qa­­­nu­­­nu öz kəş­­­fi sa­­­yır. Za­­­ma­­­nın mi­­­ni­­­mum həd­­­di mü­­­qa­­­bi­­­lin­­­də Brej­­­ne­­­vi tən­­­qi­d vü­­­sə­­­ti də mi­­­ni­­­mum həd­­­din­­­də ol­­­ma­­­lı idi. Hət­­­ta sı­­­fır­­­dan mi­­­nus sə­­­viy­­­yə­­­si­­­nə - şit tə­­­rif­­­lə­r həd­­dinə en­­­mək də müm­­­kün və məq­­­bul­­­du. Öz ta­­­pın­­­tı­­­sı olan ob­­­yek­­­tiv qa­­­nun bu­­­nu tə­­­ləb edir­­­di. Am­­­ma o, rəf­­­ta­­­rın­­­da­­­kı tak­­­ti­­­ki səhv­­lər­­­lə bu ob­­­yek­­­tiv qa­­­nu­­­nun zid­­­di­­­nə get­­­miş­­­di. Tu­­­tu­­­lub qo­­­duq­­­lu­­­ğa ba­­­sıl­­­ma­­­ğı zə­­­ru­­­rət idi. Əl­­­bət­­­tə ki, ic­­­ti­­­mai ob­­­yek­­­tiv qa­­­nun­­­la­­­rın po­­­zul­­­ma­­­sı həbs­­lə­­­ri qa­­­çıl­­­maz edir. Mi­­­ke­­­lan­­­ce­­­lo­­­nun eks­­po­­­na­­­tı nə­­­həng bir ki­­­şi fi­­­qu­­­ru idi. Əv­­­vəl­­­cə o, eks­­po­­­nat­­­da mü­­­əl­­­lif adı­­­nın də­­­qiq ya­­­zı­­­lı­­­şı­­­nı yox­­­la­­­ma­­­ğa gi­­­riş­­­di. Tən­­­qid - lap ya­­­xın­­­lıq­­­day­­­dı. "Mi­­­ke­­­lan­­­ce­­­lo Bu­­­o­­­nar­­­ro­­­ti" - yox, bur­­­da səhv­­lik yox­­­du. Al­­­qış bu mu­­­ze­­­yə! An­­­caq ta­­­ma­­­şa­­­çı bu mo­­­nu­­­men­­­tin ya­­­nın­­­da cırt­­da­­­na ox­­­şa­­­yır. İn­­­sa­­­nın öz təx­­­mi­­­ni öl­­­çü­­­lə­­­rin­­­dən bö­­­yük ya­­­ra­­­dıl­­­ma­­­sı nə də­­­rə­­­cə­­­də doğ­­­ru­­­dur? Bu iş Al­­­la­­­hın da zid­­­di­­­nə de­­­yil­­­mi? Bu­­­dur, əzə­­­lə­­­lə­­­ri ay­­­dın­­­ca se­­­çi­­­lir. On­­­la­­­rı ad­­­ba­­­ad nü­­­ma­­­yiş et­­­dir­­­mək də olar. Hər­­­çənd Mi­­­ke­­­lan­­­ce­­­lo­­­nun bu sa­­­hə­­­də bil­­­gi­­­lə­­­ri yal­­­nız bi­­­sa­­­vad ta­­­ma­­­şa­­­çı­­­da hey­­­ran­­­lıq do­­­ğu­­­rar. Bi­­­lik­­­lər­­­də tə­­­əc­­­cüb­­­lə­­­nə­­­si heç nə yox­­­dur. Bu əsər­­­də ya­­­ra­­­dı­­­cı­­­lıq vü­­­sə­­­ti yox, bə­­­sit ana­­­to­­­mik bil­­­gi­­­lər əsas rol oy­­­na­­­yıb. Mi­­­ke­­­lan­­­ce­­­lo­­­nu sə­­­nət­­­çi yox, ob­­­raz­­­lı şə­­­kil­­­də "ana­­­tom" ad­­­lan­­­dır­­­maq da­­­ha düz­­­gün olar­­­dı. Am­­­ma o, ana­­­to­­­mi­­­ya bi­­­lik­­­lə­­­ri­­­ni hey­­­kəl­­­ta­­­raş­­­lı­­­ğa so­­­xuş­­­dur­­­maq­­­da səhv edib. Hey­­­kəl­­­ta­­­ra­­­şın sə­­­nət­­­də ana­­­to­­­mik ma­­­ni­­­pul­­­ya­­­si­­­ya­­­la­­­rı­­­na yal­­­nız zır­­­ra­­­ma­­­lar hey­­­ran qa­­­lar. Bə­­­dii əsər­­­də əza­­­la­­­rın tə­­­bi­­­ət­­­lə uz­­laş­­dı­­­rıl­­­ma­­­sı heç bir əhə­­­miy­­­yət kəsb et­­­məz. Ta­­­ri­­­xi yad­­­daş və mü­­­qəd­­­dəs­­­ləş­­­dir­­­mə eh­­­ti­­­ra­­­sı məğ­­­mun­­­la­­­rın xü­­­su­­­siy­­­yə­­­ti­­­dir. Ta­­­rix - öy­­rə­­nil­­məsi küt­­­lə­­­yə xas əla­­­mət­­­dir. Föv­­­qə­­­lin­­­san ta­­­ri­­­xi fakt­­la­­­ra ili­­­şib qal­­­mır. Ye­­­ri gə­l­­sə, o heç ta­­­ri­­­xi ta­­­nı­­­maq is­­­tə­­­mir də.

- Bay, Mi­­­ke­­­lan­­­ce­­­lo­­­nun əsas səh­­­vi­­­ni tut­­­dum! - İqor se­­­vin­­­cək qış­­­qı­­­ran­­­da, ha­­­mı, bə­­­də­­­ni­­­ni ol­­­ma­­­sa da, ba­­­şı­­­nı ona sa­­­rı çe­­­vir­­­di.

- Ki­­­şi­­­lər­­­də sol yu­­­mur­­­ta aşa­­­ğı olar! Bun­­­da ək­­­si­­­nə­­­dir!

- Bə­­­dii əsər sə­­­nin üçün ana­­­to­­­mi­­­ya eks­­po­­­na­­­tı de­­­yil, - dos­­­tu onu düm­­­sük­­­lə­­­di. Din­­­mə. S-s-s.

- Yax­­­şı, ana­­­to­­­mi­­­ya eks­­po­­­na­­­tı de­­­yil­­­sə, on­­­da ni­­­yə bü­­­tün əza­­­la­­­rı düz­­­gün gös­­­tə­­­ri­­­lib? Bə­­­dii əsər­­­də ni­­­yə də tək­­­cə yu­­­mur­­­ta­­­lar təh­­­rif olun­­­ma­­­lı­­­dır?!

- Bur­­­da yu­­­mur­­­ta­­­la­­­rın funk­­si­­­ya­­­sı hey­­­kə­­­lin ki­­­şi ol­­­du­­­ğu­­­nu vur­­­ğu­­­la­­­maq­­­dan iba­­­rət­­­dir. Vəs­­­sa­­­lam.

- Düz vur­­­ğu­­­la­­­ya bil­­­məz­­­di?

- İn­­­di ney­­­lə­­­yək, Mi­­­ke­­­lan­­­ce­­­lo­­­nu gil­­­yo­­­ti­­­na­­­dan ke­­­çi­­­rək? Ya ona ci­­­na­­­yət işi aç­­­dı­­­raq?

- Re­­­a­­­lis­­­tik əsər re­­­al­­­lıq­­­la uyuş­­­ma­­­lı­­­dır. Mi­­­ke­­­lan­­­ce­­­lo bu əsə­­­rin­­­də re­­­a­­­liz­­­mə lə­­­kə­­­dir.

- Vay sə­­­ni! Kor­­la­­dın ki.

- Axı, sol yu­­­mur­­­ta aşa­­­ğı ol­­­ma­­­lı ikən, sağ ni­­­yə aşa­­­ğı­­­da gös­­­tə­­­ril­­­sin? Bu­­­nu mə­­­nə izah et! Yox­­­sa bu­­­nun da bə­­­dii əhə­­­miy­­­yə­­­ti var?

- Bu, tə­­­sa­­­dü­­­fi səhv ola bi­­­lər.

Digər xəbərlər

Əsəd və Zeynəb

AN­­­­NA KA­­­­RE­­­­Nİ­­­­NA İLƏ MƏH­­­­KƏ­­­­MƏ ÇƏ­­­­KİŞ­­­­MƏ­­­­Sİ PERS­­­PEK­­­­TİV­­­­LƏ­­­­Rİ

Əks-səda ilə oyun

TOĞ­­RUL­­NƏ­­Rİ­­MAN­­BƏ­­YOV RƏS­­SAM­­LAR

"KAS­­PAR" EVİ

Şərhlər