Qocalığı görən

Tarix: 21-05-2019 12:25
Baxış sayı: 159

Əmir dün­­ya­­nın hər üzü­­nü gö­­rüb. Bir­­cə qo­­ca­­lıq qa­­lır­­dı, onu da gör­­dü. Hər­­dən gü­­nah­­kar-gü­­nah­­kar gü­­lüm­­sə­­yər­ - "Mən - axı­­ra­­can ya­­şa­­dım", de­yər.

Ölüm uşaq­­lıq­­dan ba­­şın­­da fır­­la­­nır­­dı­­sa da, ona dəy­­mə­­di. Bax­ma, Əz­ra­yıl­da da in­­saf­ olur.

* * *

Ev­­lə­­ri­­nin qa­­ba­­ğın­­da tax­­ta ör­­tük­­lü qu­­yu­­la­­rı var­­dı. Ör­­tü­­yün də na­­zik nər­­mə­­dan­­lı, ved­­rə ağ­­zın­­dan aza­­cıq en­­li qa­­pı­­sı. Qı­­şın oğ­­lan çağ­­la­­rın­­da qu­­yu­­nun su­­yu - elə bil ocaq­­da qız­­dı­­rı­­lıb - is­­ti, ya­­yın qız­­ma­­rın­­da­­sa so­­yu­­du­­cu­­da­­kı ki­­mi bum­­buz olar­­dı.

So­yuq qal­­maq üçün qu­­yu­­ya qa­r­pız-ye­­miş, qoy xa­rab ol­ma­sın - ət sal­­la­­yar­­dı­­lar.

Ata­­sı iş­­dən gə­­lib, ağ ku­­bik da­­şı­­nın üs­­tə çı­­xar, ved­­rə­­də­­ki təp­­tə­­zə su­­dan qıç­­la­­rı­­na ən­­də­­rər­­di. Ya­­yın ləz­­zət­­lə­­rin­­dən bi­­ri də bu­­dur. Son­­ra pos­­ta­­ment üs­­tün­­də­­ki hey­­kəl kimi gün ayaq­­la­­rı­­nı qu­­ru­­da­­na­­can da­­şın üs­­tün­­də­­cə du­­rar­­dı.

Hər av­­qus­tu da qu­­yu­­nun göz­­lə­­ri­­ni arıt­­la­t­maq on­da bir adət­di. Çün­ki di­­var­­lar il bo­­yu sü­­rü­­şüb-oyu­­lub tö­­kü­­lür di­­bə. Göz­­lə­­ri tu­­tul­­du­­ğun­­dan, qu­­yu da­­yaz­­la­­şar­­dı. Su­­yu da leh­­mə.

Əmir tək qa­­lan­­da ved­­rə­­lə­­ri dol­­du­­rub yan-ya­­na dü­­zə­­cək. O su­­la­­ra yar­­paq dü­­şür­­dü, tut dü­­şür­­dü. Xar­tut düş­­dü­­yü sa­­hə­­ni mar­­qans də­­nə­­si ki­­mi rəng­lə­­yir­­di. Əmir su­­lar­­da gö­­yə, Gü­­nə­­şə ba­­xar­­dı. Hər­­dən də güz­­gü­­nü gə­­ti­­rib ved­­rə­­lə­­rin ağ­­zı bə­­ra­­bə­­rin­­də üzü yu­­xa­­rı tu­­tur. Güz­­gü­­də­­kiy­­lə su­­da­­kı göy­­lə­­ri və gü­­nəş­­lə­­ri tu­­tuş­­du­­rur. Güz­­gü­­də­­ki Gü­­nəş göy­­də­­ki­­nə da­­ha çox bən­­zə­­yir­, nə­­in­­ki su­­da­­kı. Su­­da Gü­­nəş is­­la­­nıb so­­lu­­xur, həm də çırt­ma­­la­­yan­­da lə­­pə­­lə­­nib da­­i­­rə­­vi şə­­kil­­də çi­­lik­­lə­­nir­­di. Söz yox, göz­­lər arıt­­la­­nan­­da ved­­rə­­də­­ki su güz­­gü­­dən ge­­ri qal­­mır.

Ağ­­zı­­nı ört­mə­­din ki - qu­­yu­­ya hök­­mən to­­yuq­­dan-cü­­cə­­dən yum­­ba­­la­­nır. Xo­­ruz­­lar be­­lə iş­­də fənd­gir­­di­­lər. Bo­­yun­­la­­rı­­nı uza­­dıb mər­­ci­mək göz­­lə­­ri­­nin əv­­vəl bi­­ri, son­­ra o bi­­ri­­siy­­lə ba­­xır, du­­yuq dü­­şüb yan ötür­­dü­­lər.

Hər də­­fə qu­­yu­­ya to­­yuq-zad dü­ş­dümü, ata­­sı ona itin sö­­zü­­nü de­­yə­cək. Hət­­ta gü­­nah özün­­də ol­­sa da. Ki­­şi onu ram elə­­mə­­yin üsu­­lu­­nu yax­şı ta­pıb: çım­­xı­­ran­­da Əmir qu­­yu­­ya gir­­mə­­yə mı­­zıl­­dan­­maz­­dı. Xoş­­luq­­la da­­nı­ş­dısa, qa­­çıb du­­ra­­caq uzaq­­­­da. Bə­­zən ata və ana­­sı onun üs­­tün­­də bir-bi­riy­lə dil­­lə­­şər­­di­­lər.

- Qoy uşaq bo­­ğul­­sun! Bir şil to­­yuq­­dan öt­­rü! Qoy öl­sün!

- Sən­­dən ev­­dar çıx­­maz!

- Bə sən­­dən çı­­xar!

Ana­­sı qu­­yu­­ya əv­­vəl ved­­rə sal­­la­­yar­­dı. Bəl­­kə to­­yuq in­­sa­­fa gə­­lib ved­­rə­­yə özü gi­­rə. Tu­­mac - gir­­mir­­di. Ək­­si­­nə, qı­­sı­­lır­­dı oyu­­ğa; üst­dən heç gö­r­sən­mir­di də.

- To­­yuq bat­­dı su­­ya!

- Bat­­ma­­yıb, qa­­ra tök­­mə!

Ki­­şi fın­­xı­­ra-fın­­xı­­ra qu­­yu­­nun hən­­də­­və­­rin­­də gə­­zi­­nir­­di.

- Bax, sə­­si gə­­lir! - bu vaxt Əmir də "gü­­nah"ını azalt­­maq ha­­yın­­da olur.

- Rədd ol, gö­­züm sə­­ni gör­­mə­­sin!

Əmir tək qa­­lan­­da, göy­­də­­ki Gü­­nəş­­lə qu­­yu­­da­­kı­­nı da tu­­tuş­­du­­rar­­dı. Hər­­dən elə bi­­lir Gü­­nəş qu­­yu­­ya dü­­şüb, elə qu­­yu­­dan­­ca dün­­ya­­nı gün­­düz elə­­yir. On­­da Gü­­nə­­şə rəh­­mi gə­­lir­. Tez-tez qan­­rı­­lıb gö­­yə ba­­xır ki, gör­­sün yox, Gü­­nəş öz ye­­rin­­də­­dir. Gü­­nə­­şi göy­­də gö­­rən­­də se­­vi­­nir­­di. Yox, Gü­­nəş to­­yuq ki­­mi qu­­yu­­ya düş­­məz! Düşə bil­məz! Öm­rün­də!

Bir də­­fə ki­­şi gə­­lib onu bu iş üs­­tün­­də tut­­du. Boy­­nu­­nun sap­­la­­ğın­­dan ya­­pı­­şıb əv­vəl ha­­va­­ya qal­­dır­­dı. Son­ra dü­şü­rüb qu­­la­­ğı­­nın di­­bi­n­də yağ­­lı bir şil­­lə alış­­dır­­dı.

- Bi­­fə­­ra­­sət! Ko­ra­fə­him! May­­maq! Bun­­dan mənə tə­­sər­­rü­­fat­­çı çı­­xa­­caq?!

Qu­­yu­­ya sal­­la­­nan­­da, ana­­sı köh­­nə-kü­­lə köy­­nək-pen­­cək­­dən gə­­ti­­rib onun əy­­ni­­nə ta­­xar­­dı. Ayaq­­la­­rı­­na - diz­­lə­­ri­­ni də tu­­tan uzun qunc­lu çək­­mə­­lər. Tez də oca­­ğın üs­­tü­­nə su atır - uşa­­ğın çim­­mə­­yi­­nə. Qoy uşaq çı­­xa­­na­­can yax­şı qız­sın.

Qon­­şu oğ­­lan­­lar çə­­pə­­rin o üzün­­dən ma­­rıt­­da­­yır­. Hər­dən də Əmi­­rə:

- Al­­man əsi­­ri, - de­­yir­­di­­lər.

Bə­­zi­­si onu:

- Ey, ikin­­ci Ba­­baş, - de­­yə ça­­ğı­­rır­­dı.

Ba­­baş stan­­si­­ya­­da ya­­şa­­yan qu­­yu­­qa­­zan­­dı ki, pu­­lu­­na min­­nət, it oğ­­lu itin qa­­pı­­sın­­da da iş­­lə­­yər­. Qə­­bir­­dən baş­­qa (bu işə onu la­­yiq bil­­mir­­di­­lər) tor­­paq­­da nə de­­sən qa­­zar­­dı - qu­­yu, ayaq­­yo­­lu, ev ye­­ri. İşa­­ra­­sı fa­­si­­lə­­lər­­də boz­­baş­­dan aşı­­rıb, stə­­kan stə­­kan da­­lın­­ca - sa­­mo­­var ça­­yın­­dan hor­­tul­­da­­dar­­dı. Gö­­rən­­lər and içir: qu­­yu arıt­­la­­yan­­da, ba­­la-ba­­la su­­ya şo­­rul­­da­­dır da. Bu da çeş­­mə­­ni mur­­dar­­la­­maq­­dı. İn­­di onu bu işə yal­nız na­­ə­­lac qa­­lan­­da ça­­ğı­­rır­, elə hə­rə­kəti də ona qa­da­ğan edir­di­lər.

Əmir üçün dün­­ya­­da ayaq­­yo­­lu qaz­­maq­­dan da axı­rın­cı iş yox­­du. "Al­­man əsi­­ri" ça­­ğı­­rıl­­ma­­ğı­­na da döz­­mür­­dü. Ana­­sı­­nın üs­­tü­­nə qış­­qı­­rar ki, onu evin için­­də­­cə ge­­yin­­dir­­sin­­lər, qu­­yu­­nun ba­­şın­­da çənə döy­mə­yib, tez də qu­­yu­­ya sal­­la­­sın­­lar. Qoy bir kəs gör­­mə­­sin onu.

Uşa­­ğı qu­­yu­­ya sal­­la­­nan­­da, ana ürə­­yi­­ni ye­­yir; bir­­dən tor­­paq qu­yu­­la­­yıb tö­­kü­­lər tə­pə­­si­­nə. Hey­­van­­cı­­ğa­­zın ca­­nı elə or­­a­da­­ca çı­­xar. On­­da da gə­­rək öz ca­­nı onun­­kun­­dan qa­­baq çı­­xa. Ci­­yə­­dən iki­­əl­­li ya­­pı­­şar. Hə­­mi­­şə də əri tu­tan ye­­rin aşa­­ğı­­sın­­dan - bir­­dən ki­­şi­­nin əlin­­dən sü­­rü­şər­­sə, özü tut­­ma­­ğa.

Əmir özü ölüm ba­­rə­­sin­­də fi­­kir­­ləş­­məz­­di, çün­­ki hə­­lə­­lik bun­­dan ba­­şı çıx­­mır­­dı. Hər­­çənd hər iki-üç gün­­dən bir be­­çə-fə­­rə­­lər­­dən bi­r-iki­si­nin kə­­sil­­mə­­yi­­ni, ba­­şı­­nın atıl­­ma­­ğı­­nı gö­­rər­­di. Hə, ata­­sı qa­­nad­­la­­rı­­nı qa­­nı­­rıb qo­­yur bir aya­­ğı­­nın al­­tı­­na, qıl­­ça­­la­­rı­­nısa cüt­­lə­­yib - o bi­­ri aya­­ğı­­nın. Üzü qib­­lə­­yə ba­­şı­­nı xırp atıb tul­­la­­yar qı­­ra­­ğa. Baş­­qa to­­yuq­­lar gə­­lib öz­­lə­­rin­­ki­­nə bən­­zər o ba­­şa ba­­xar, an­­caq Əmir ki­­mi on­lar da bir şey an­­la­­ma­­yıb qa­­ğa­­naq­­la­­ya-qa­­ğa­­naq­­la­­ya yan ötər­­di­­lər. On­­da Əmir elə bi­­lər­­di ki, adam ölüb-elə­məz, hər­­çənd ata­­sı onu qor­­xu­­dan­­da de­­yər­­di:

- Ba­­şı­­nı kə­­sə­­cə­­yəm!

Ölü­­mə inan­­mır­­dı Əmir. Ola bil­­məz ki, ata­­sı onun ba­­şı­­nı kə­­sə, ana­­sı da du­­rub ba­­xa. Ana­­sı - qoy­­maz!

Hər­­dən gah ana­­sı, gah da ata­­sın­­dan eşi­­dir­­di:

- Mən get­­dim hü­­zü­­rə.

Ya:

- Hü­­zür­­dən gə­­li­­rəm.

Ana­­sı hü­­zür­­dən hə­­mi­­şə gö­­zü­­nəm­­li qa­­yı­­dar­­dı: yə­­qin ölüm pis şey­­dir. Di gəl, ata­­sı - da­­ma­­ğı­­çağ: yox, bəl­kə də ölüm yax­­şı­­dır. Əmir mə­­ət­­təl qal­­mış­­dı.

... Qo­­ca­­lıq - gör­­dü­­yün ölüm­­lə­­rin çox­­lu­­ğun­­dan tö­­rə­­nir.

- Özün öl­­mək is­­tə­­mir­­sən de­­yə, is­­tə­­mir­­sən uşaq da ölə, - bir də­­fə ata­­sı ada­­mın yed­­di qa­­tın­­dan ke­­çən söz­­lər de­­­di ana­­sı­­na.

- Yox, özü­­mə gö­­rə yox...

- ...Şad-xür­­rəm ya­­şa­­maq üçün is­­tə­­mir­­sən bir kəs ölə! Bu, poz­­ğun­­luq əla­­mə­­ti­­dir.

Ana­­sı kə­­sər­­li söz­­lər ta­­pa bil­­mir, dili-do­dağı əsir. Ata­­sı hə­­mi­­şə qa­­lib gə­­lir, onu ağ­­la­­dır­­dı.

Əmir ge­­yin­­mə­­yə baş­­la­­yan­­dan, ayaq­­la­­rı­­nı qu­­yu­dakı boş­­lu­­ğa ata­­na­­can, ana­­sı dil­bə­dil tap­­şı­­rar­:

- Ədə, ci­­yə­­dən bərk tu­tur­san! Bax, be­­lə - mə­­nə bax... Eşit­din?

Boş­­luq əcəb əy­­lən­­cə­­li­­dir - ada­­mın ayaq­­la­­rı yel­lə­nir, o yan-bu ya­­na ge­­dir...

O, qu­­yu­­ya to­­yuq düş­­mə­­si­­nin şa­­hi­­diy­­di - qa­­nad ça­­lır, qış­­qı­­rır, qu­­yu boy­­da fə­­za­­da uç­­maq is­­tə­­yir. Əmir in­­di­­yə­­cən elə bi­­lər­­di ki, uç­­maq - an­­caq yu­­xa­­rı­­ya qalx­maq­­dır. To­­yu­­ğun uç­­ma­­ğı­­sa onu qu­­yu­­nun di­­bi­­nə apa­­rır­.

Cü­­cə­­lər qu­­yu­­ya xır­­da­­ca daş­­lar ki­­mi dü­­şür, o sa­­at da su­­ya ba­­tır­­dı­­lar. Hə­­yat­­la ölü­­mün fər­­qi­­ni bil­­mə­­dən.

Gö­­rə­n, to­­yu­­ğu or­­dan çı­­xar­­ma­­san, ne­­çə gü­­nə ölər? To­­yuq ya­­şa­­maq is­­tə­­yir­­sə də, bu­­nun üsu­­lu­­nu bil­­mir. An­­caq hə­­ya­­tın ölüm­­dən üs­­tün­­lü­­yü­­nü bi­­lir.

Heç Əmir özü də uşaq­­lıq­­da ya­­şa­­ma­­ğın üsu­­lu­­nu bil­­məz­­di.

Ata­­sı bi­­lir­­di!

Qu­­yu­­nun di­­var­­la­­rı tax­­ça-tax­­ça­dır. Tax­­ça­­lar bir-bi­­ri­­nə pa­­ra­­lel çev­­rə­­lər şək­­lin­­də­di­lər.

...Əmir qo­­ca­­lı­­ğı gö­­rən­­dən tez-tez xə­­ya­­lən qu­­yu­­ya dü­­şər­­di. Təx­­mi­­nən bir metr sal­­la­­nan­­da fi­­kir­­lə­­şir­­sən: "Bax, qə­­bir­­lə­­rin di­­bi bu­­ra­­can­­dı. Ar­­tıq dün­­ya­­nın ölən­­lə­­ri bə­­ra­­bə­­rin­­də­­yəm".

Hələ yenə enir­­sən aşa­­ğı, bəl­­kə o dün­­ya­­nı da vu­­rub ke­­çir­­sən. O dün­­ya­­nın o tə­­rə­­fin­­dən qan­­rı­­lıb yu­­xa­­rı ba­­xan­­da, ye­­nə qu­­yu­­nun tax­­ça­­la­­rı gör­­sə­­nir. Hə, bir də gö­­yün föv­­qün­­də­­ki baş­­lar.

Səs­­lər sə­­nə ça­­ta­­na­­can oyuq­­lar­­da on-on beş də­­fə əks-sə­­da ve­­rib, də­rinə-dibə də ge­dir, geri də qa­yı­dır. Hər əks-səda da öz­lü­yün­də on-on beş dəfə əks-səda ve­rir, səs­­lər bir-bi­­ri­­nə qa­­rı­­şır.

Qu­­yu­­nun di­­bin­­də­­sə to­­yuq sı­­xı­­lıb oyu­­ğa - qoy gör­­mə­­sin­­lər. Am­­ma Əmir ar­­tıq onu gö­­rüb. Elə­­cə əli­­ni uza­­dıb asan­­ca tu­­tur. Elə bil qu­­yu ağac­­dı; ağac­­dan bir mey­­və də­­rir, qo­­yur ved­­rə­­yə.

- Eyy, çə­­kin!

Ved­­rə eh­­mal-eh­mal yu­­xa­­rı qal­­xır. Bir gün to­­yuq ved­­rə­­dən yu­­xa­­rı qalx­­maq əvə­­zi­­nə, daş ki­­mi onun ba­­şı­­na düş­­müş­­dü. Əmir to­­yuq­­la­­rın qu­­yu­­ya düş­­mə­­si­­ni üst­dən də gör­­müş­­dü, alt­dan da. Üst­dən qa­­nad­­la­­rı­­nın üs­­tünü, alt­dan qa­­nad­­la­­rı­­nın al­­tını.

On­­da ana­­sıy­­la ata­­sı­­nın hö­­cət­­ləş­­mə­­lə­­ri­­ni eşi­­dər­­di.

- Uşaq bi­rəli-mi­­cə­­li bir to­­yu­­ğun ba­­dı­­na ge­­də­­cək!

- Elə sən­­sən onu kor­­la­­yan!

Ata­­sı­­nın əm­ri­dir: Əmir gah çək­­mə­­si­­nin bur­­nu, gah da əl­­lə­­riy­­lə qu­yu­nun di­­bi­­ni yox­­la­­yar - or­­da pal­­çı­­ğın çox­-az­­lı­­ğı­­nı. İri-iri daş­­lar­­dan, ya cür­­bə­­cür əş­­ya­­lar­­dan - cı­­rıq top, mü­­rək­­kəb­­qa­­bı, ətir şü­­şə­­si - ta­­pan­­da, qo­­yur­­du ved­­rə­­yə, üst­dən də çə­­kir­­di­­lər yu­­xa­­rı. Ata­­sı hər qu­­yu­­ya ba­­xan­­da, ona bir ağız tə­­rif de­­yər­­di ki, qoy ruh­­dan düş­­mə­­sin.

Bir də­­fə Əmir qu­­yu­­dan çı­­xan gü­­nün ax­­şa­­mı bərk üşüt­­dü, son­­ra bərk qız­­dır­­dı. Yu­­xuda da nə gö­­rə - qu­­yu­­nun en­­siz pən­­cə­­rə­­yə bən­­zər çeş­­mə­­lə­­rin­­dən ba­­xır o üzə, o üz­­də əca­­ib-qə­­ra­­ib hey­­van­­lar gə­­zi­­şir. Çeş­­mə­­ni tə­­miz­­lə­­mək is­­tə­­yən­­də, onun bi­­lək­­lə­­rin­­dən kəl­­bə­­tin tək ya­­pı­­şıb qə­­fil­­dən dart­dı­­lar içə­­ri. Bəx­­tin­­dən ba­­şı, bir də ayaq­­la­­rıy­­la qu­­yu­­nun di­­var­­la­­rı­­na ili­­şib keç­­mə­­di. Ana­­sı yu­­xa­­rı­­da ətür­­pə­­dən səs­­lə cik­­kə vu­­ran­­da, onu bu­­rax­­dı­­lar.

Əmir qu­­yu­­ya hər gi­­rən­­də, ana­­sı o üzün­­dən, bu üzün­­dən, göz­­lə­­rin­­dən öpər­­di. Elə bil on­­dan da­­i­­mi­­lik ay­­rı­­lır­­dı. Əri­­ni də bu əs­­na­­da san­­car­­dı: "Pu­­lu qəb­­ri­­nə dö­­şət­­di­­rə­­cək­­sən? Fəh­­lə­­dən çox fəh­­lə var. Ya on­­la­­rı ça­­ğır, ya da zəh­­mət çək, özün gir".

- Uşa­­ğı kor­­la­­yan sən­­sən!

- Hey­van­cı­ğın qo­­lun­­da nə güc var ki, ya­­pış­­qan ki­­mi pal­­çı­­ğı dar­tıb dol­­du­­ra ved­­rə­­yə!

On­­da ata­­sı ya­­şa­­ma­­ğın ölüm­­dən yax­­şı­­lı­­ğı­­nı da bi­­lir­­di, onun va­cib üsul­­la­­rı­­nı da. Qu­­yu­­ya gir­­səy­­di, tor­­paq al­­tın­­da özü qa­­la bi­­lər­­di, dop­­do­­lu ved­­rə öz ba­­şı­­na dü­­şər­­di. Öl­­sə, öv­lad­ları guya hey­­kə­­li­­ni qoy­­a­­caq? Heç vaxt da ikin­­ci də­­fə  do­­ğul­­ma­­ya­sıdı. Axı, həm də ölü­­mə bə­­ləd ada­­mın öl­­mə­­yi rə­­va de­­yil; ölüm elə­­si­­nə çox qor­­xunc gə­­lir.

Am­­ma Əmir qu­­yu­­da öl­­sə (əl­­bət­­tə, Al­­lah gös­­tər­­mə­­sin), ölüm­­dən xə­­bər­­siz ölər. Özü də bir­­ba­­şa cən­­nə­­tə dü­­şə­cək, çün­­ki hə­­lə gü­­nah bir iş tut­­ma­­yıb. Cən­­nət ona ata­­sı­­nın hə­­diy­­yə­­si olar. Əmir bö­­yü­­sə, elə onun özü ki­­mi cən­­nət əlin­­dən çı­­xa­­sı­­dır.

 

Əmir qo­­ca­­lı­­ğı gö­­rəli, dün­­ya­dan köç­müş ata­­sın­­dan küs­­mə­­yə baş­­la­­mış­­dı...

 

1985, yan­­var - iyun 

Digər xəbərlər

Mədəniyyət və müharibə

Ekspert Bakını Rafiq Tağıya görə İrana nota verməyə çağırır

“Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığında riya elementləri” İntibah həsrəti.

Motsart çalınıb müstəmləkələrdə

XX yüzildə qərbə son baxış konturları

Şərhlər